logo

TEHCİR VE UNUTULAN AYDINLAR-2

İnsanların kaderi gibi, devletlerin de kaderi vardır!Acı, tatlı onu yaşarlar.İkbal dönemleri de vardır, yokluk dönemleri de.Fakat yaşarlar. 624 yıl tarihte yerini alan Osmanlı devleti üç kıtada hüküm sürerken 1911- 1923 yılları arasındaki on yıl süren savaşta,dokuz cephede beş milyon insanını (şehit,kayıp,hastalık,esir…) kaybetmişti. Ayrıca koca imparatorluk yerini; Duyûnu Umumiye borçlarını,Kürtçülük, ve Ermeni meselesini Türkiye Cumhuriyeti’ne bırakarak gitmişti.
Şüphesiz bunların her biri çok önemli birer meseledir. Hele 1914’de vuku bulan Tehcir meselesi.Yüz yıllardır beraber yaşanılan çok yerde ortak kültür oluşturulan ve millet-i sadıka diye adlandırılan Ermeniler; 1.Dünya Savaşı ve 30 milyonun üzerinde insanın ölümüne sebep olmuş olaylarda yabancı devletlerin kışkırtmasıyla devletine karşı isyan etmişlerdi. Halbuki bu sırada devlet kademesinde ne kadar Ermeni aydını görevliydi. Sonunda Ermeni Devleti hayali başlayıp da isyan başlayınca ve Türk ordusu arkadan vurulunca sürgün kararı çıkmıştı. Bu kararın metni o zamanlar Türk ordusunda önemli bir mevkii olan Alman General Liman Von Sanders hazırlamış ve başbakan Talat Paşa’nın eline vermişti!
Elbette her devlet de bekası için gerekli tedbiri alır. İşte Ermeniler için acıklı günler bu isyanla başlar ve Osmanlı devleti de gerekli tedbiri alarak Ermeniler İmparatorluk içinde değişik yerlere mecburi olarak göç ettirilir! Dün huzur içinde sosyal hayatta, ticaret hayatında ve siyasal hayatında huzurla yaşayan Ermeniler için acı kader gelir ve hala kapanmayan ıstırap dolu günler başlar. Bu günlere gelir ki yara hala kapanmamakta , mesele çözüme kavuşturulamıyor. !
Amma !
Olayın siyasi boyutu zaten Türkiye ile meselesi olan başat Fransa, İngiltere, ABD, uzun süre Rusya çeşitli vesilelerle kaşınmaktadır. Ancak yıllardır aynı topraklarda birlikte yaşanan bir de müşterek hayat vardır. Bu konuyu nasıl değerlendireceğiz? Tehcir meselesinin bu konuda nasıl bir yara açtığını geçen yazımızda belirtmiştik. Develi/Everek aynı zamanda Ermenilerin yoğun olduğu bir yerdir. Kendi yaşadığım mahallemizin yarıya yakını Ermeni idi.Artin Ağa, terzi Ornik, Ohannes ustalar, demirci Hampar Usta, iki araz kız kardeşler, Altun Dudu…Şimdi neredeler? .
Mahallemizde Ruhban Okulu olarak açılan okul, cumhuriyet sonrası Ermeni öğrenci bulunamayınca, yanındaki Hristiyan Türklerin okulu ile beraber “İlk Okul” olarak görev almış ve Ermeni öğrencilerle birlikte aynı sıralarda öğrenim görmüştük. Peki benim aynı zamanda mahallemin adamı olan Süren, Haçik adlı kardeşler neredeler.
Yortu bayramlarında bizlere kete ve soğan kabuğu ile kızartılmış kaynamış yumurtaları bizlere sunan o güzellikleri anmayalım mı? Huşu içerisinde İncil okuyan o Anoş Hanım’ı anmayacak mıyız. Ramazan ayı geldiği zaman hiçbir şey yemeyen , oruca saygı duyan bu komşularımızı anmayacak mıyız?
Gazanfer İbar’ın Hristiyan Türklerin kültür hayatını anlatan “Anadolulu Hemşehrilerimiz, 2010”, yine aynı konuyu işleyen “Gerçi Rum İsek de, Rumca Bilmez Türkçe söyleriz,2012” adlı eserlerde Karamanî Türklerde denilen vatandaşlarımız ile yayınlandığında epey gürültü koparan Yüzbaşı Sarkis Torosyan’ın Çanakkale’den Filistin Cephesine, 2012” ile Nazar Büyüm’ün Everek hatıraları ibretli hayat hikayeleri ile doludur.
Göçürülen Develi / Everekli Ermenilerimizin Çomaklı, Karacaören, Gömedi ve Develi / Everek hakkındaki yazıları Develi kültür hayatı için çok önemli hatıralar zinciridir.
O huzurlu günlerin en güzel belgeleri Türk âşıklık geleneği içerisinde yetişen ve kendilerine aşuğ adı verilen çoğu keman eşliğinde koşma,deyiş,hikaye,bilmece, ve destanlarını söyleyenler vardır.Son zamanlarda yapılan araştırmalarda sadece Kayseri’de 44 aşuğ’un adı ve tam veya yarım şiirleri tespit edilmiştir.14.Yüzyıldan 19.yüzyıla yaklaşık altı yüz yıllık bir dönem yayılmış olan Ermeni harfli Türkçe yazmalar bu aşuğların şiirleriyle doludur. Bu yazmalar ayrıca savaşlar, sevdalar, tabii afetler, yangınlar ve günlük hayata dair konular da ele alınmıştır. Yazma veya basma eser olarak neşredilen bu metinler arasında Köroğlu, Dede korkut Oğuznameleri, Nasreddin Hoca Fıkraları, sözlükler, şarkı mecmuaları, gazeteler, cönkler vb.Bunlar dünü bugünlere taşıyan belgelerdir.Münadi-i Erciyas,Şepor (Borazan),Nor Seront (Yeni Nesil) Kayseri’de Ermeni harfli Türkçe yayınlanan gazetelerdir.Bu arada Türk gazeteciliğinin öncülerinden Kayseri’li Mihran Efendi’nin hizmetlerini de unutmayalım.
Peki…Türk musikisine hizmetleri dokunan Bimen Şen,Tatyos Efendi,İsak,Yorgo Bacanos vd.Develi eğlence hayatında Cılar Usta ve Ohsan Dudu’nun eğlence dünyamızdaki hizmetleri himmetle anılır. Ayrıca Kenan Pars,Turgut Özatay,Nubar Terziyan, Ahmet Kostarika vd. sinema oyuncularını nasıl unutabiliriz?
Devamı edecek.

Share
1.961 Defa Okundu
#

SENDE YORUM YAZ

9+8 = ?

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER KÖŞE YAZILARI

  • M.Taki Cebeci’den Erciyes ve Özal Şiiri

    26 Şubat 2021 Köşe Yazarları

    Erciyes'in gölgesine sığmayan ecdadın torunlarına armağan, heybetli, esen yeli sert Erciyes üzerine yüzlerce şiirler yazılmıştır. İşte o güzel şiirlerden biride Amcam Emekli Öğretmen M.Taki Cebeci'den armağan. ERCİYES: Müstakbel Develi Vilayetinin Soyadı. NUH'un tufanına boyun eğmemiş Toprağına yadel eli değmemiş Tırmanıp tepene çıkmak isterken Yolda taş kesilmiş gelin ERCİYES. Yazın, kışın eksik olmaz dumanı, Dört mevsim başında beyaz yemeni, TEKİR yaylasında kışın harmanı MART' ta geçit vermez yolun ERCİYES. Halı dokur Hisarcık...
  • BİLGİ NEDİR?

    23 Şubat 2021 Köşe Yazarları

    İnsan, araştırma ve öğrenme içgüdüsünü gidermek, hayatını sürdürebilmek, sayısız ihtiyaçlarını karşılamak ve geleceğini güvence altına almak için öğrenmek, kısaca her şey hakkında bilgi sahibi olmaya ihtiyacı vardır. Bilgi öyle geniş bir kavramdır ki tanımlamaya güç yetmez. Çünkü bilgi sonsuzdur ve her şeydir. Sözlük anlamıyla BİLGİ, öğrenme, araştırma ve gözlem yoluyla elde edilen her türlü gerçek, malumat ve kavrayışın tümüdür. Bilgi, içinde yaşadığımız dünyayı ve olayları yorumlamak ve yönetmek için uyguladığımız bir dizi anlayış, kavrayı...
  • DEVELİZADELERDEN BİR BİLİM ADAMI : ALİ RIZA EFENDİ (1853-1913)

    23 Şubat 2021 Köşe Yazarları

    Osmanlı saray eğitim sistemlerinden biri de Huzur dersleridir. Padişahlarımızın başkanlığında ,yüzün üzerinde ulemanın katıldığı “Huzur Dersleri” çok önemlidir.. Bu konuda, yine bu sütunlarda (Çağdaş Develi Gaz.14.05.2019) tarihinde bir yazımız yayınlanmıştı. Bazı bölümleri tekrar etmekte fayda görüyoruz:” Osmanlı sarayında eğitim konusunda en önemli konulardan ”Huzur Dersleri” ve “ Enderun Mektebi” dir. Huzur derslerinin temel amacı, Osmanlı hükümdarının başkanlığında toplana 100-120 kadar seçkin din adamıyla yapılan Kur’an tefsirleri, yo...
  • Mustafa Akdoğan Amca’nın Anısına

    19 Şubat 2021 Köşe Yazarları

    Demokrat Develi Gazetesi imtiyaz sahibi Mustafa Akdoğan 2.2.1955 Çarşamba Günü Hakkın rahmetine kavuşmuştur. Akdoğan'a tanrıdan rahmet ve kederli ailesine başsağlığı dileriz… Demokrat Develi Gazetesi Develi Lisesi Yatılı 5.Sınıf Öğrencilerinin Taziyesi; Değerli arkadaşımız Ahmet Akdoğan'ın babası Demokrat Develi Gazetesi'nin sahibi Meclisi Umumi Azası Mustafa Akdoğan'ın ansızın vefatı üzerine duyduğumuz teessürlerimizi bildirir kederli ailesine baş sağlığı diler, acılarını paylaşırız. Diye 2.2.1955'te çıkan gazete ile duyurulmuş. 66 yıl ö...