logo

TEHCİR VE UNUTULAN AYDINLAR-1

Tuğba Öcek 20.04.2014 tarihli Zaman gazetesinde bir yazı yazmıştı. Siyasî çalışmaların yoğun olduğu bir dönemde; Ermeni vatandaşlarımız içerisinde aydın şahsiyetler üzerinde bir denemede bulunmuştu: Osmanlı’nın Unutulan Aydınları. Bir zaman ben de Ermeni Aşuğlar üzerinde durmuş ve kısa da olsa ” bizim İnsanlar” olarak bir değerlendirmede bulunmuştum. Hemen belirteyim ki bu çalışmalarım sırasında, müstakil önemli kaynaklardan biri de Kevork Pamukçiyan ‘ın “Biyoğrafileriyle Ermeniler, İstanbul 2003” adlı çalışması olmuştur.
Şüphesiz konunun en acı yanı “Tehcir” dir. Kimine göre yıkım, kimine göre katliam,kimine göre kıyım, yıkım ve savaş…Türkler ve Ermeniler için yüz yıla yakın üzerlerinden atamadığı bir yara ,olay…
Resmi adıyla “Sevk ve İskan Kanunu 27.Mayıs.1915’te çıkarılır. 1. Haziran 1915’te yürürlüğe girer ve Osmanlı’nın Ermeni vatandaşları için uygulamaya konur ve binlerce Ermeni Osmanlı devletinin değişik yerlerine sürülür.24.Nisan.1915 sabahı özellikle İstanbul’daki Ermeni aydınları,doktor,yazarlar,sanatçılar, avukatlar,mebuslar,öğretmenler teker teker evlerinden alınıp götürülüyor.Bir kaç gün içinde bu tutuklamalar tüm yurda yayılıyor.24.Nisan 1915 İstanbul, Çankırı, Ayaş, Ankara kitabının yazarı Nesim, Ovadya İzrail’e göre ilk başta 197 aydın tutuklanıyor.Daha sonra sayı 250’ye ulaşıyor.Ağır suçlu olarak görülen görülen 92 kişi Ayaş’ta hapishaneye,geri kalan 158 kişi isehafif suçlu olarak görüldükleri için Çankırı’ya götürülüyor.Burada kiraladıkları evlerde bazıları kalıyor.
Bunlar arasında doktor, diş hekimi, eczacı, hukukçu-avukat, mimar ve mühendis,,bilim adamı, tiyatro sanatçısı, eğitimciler gibi farklı mesalek guruplarından Ermenilerdir.Yazar İzrail “avukat, doktor, din adamı gibi meslek mensupları, gazetecilik ve yazarlık yapıyordu. Aralarında matbaacı, dizgici, ciltçi, kitapçı ve yayıncı da vardı.” Diyen İzrail önemli bir bilgi veriyor ki bu kişiler şüphesiz Ermeni aydınlarıdır, elitleridir. İzrail bir bilgi daha veriyor:Drt ay sonunda tutuklana Ermeni aydınlarından 174’ü öldürülüyor,76 kişi ise merkezi hükümetin emri ile serbest bırakılıyor. Şüphesiz insanların nasıl bir kaderi varsa milletlerin de bir kaderi oluyor ve yaşanıyor.Şüphesiz zor günler.
Konu üzerinde dururken, Osmanlı ülkesindeki Ermenilerdeki insan kaynakları üzerinde bir hayli bilgi sahibi olmuştum !Geliniz biraz onlardan bazılarını hatırlayalım:
A.Ermeni aydınlarından bazıları
Arisdekes Kasparyany:Adanalı bir hukukçu.İstanbul’da avukatlık yapmıştır.Hukuk alanında şu kitapları yazmıştır.
1.1894.Mecma-i Lahika-i Kavanin ,650 sayfa,
2.1895.Cüzdan-ı Kavanin-i Osmaniye,1200 sayfa,
3.1897. Hukuk Müşaviri,408 sayfa.
4.1898.İlamat Torbası yahut Tefsir-i Usul-i Muhakemat,
Ermeni toplumu içindeki milliyetçi akımlara karşı olduğu bilinir.54 yaşında Ankara’da idam edilen 174 kişi arasındadır!
Diran kelekyan: Kayseri (1862-1915 İstanbul)Gazeteci,yazar.Ciddi bir gazetecidir.Genç yaşında Marsilya’ya (1880) Ticaret Mektebi’ne gönderildi.Ermeni harfli Türkçe çıkan Manzume-i Efkar gazetesine yazılar gönderdi.Yazı İşleri Müdürü oldu.İstanbul’a geldi Türkçe fakat Ermeni harfli, haftalık Cihan dergisini çıkardı.Bir çok gazetede değişik imzalarla yazılar yazdı.Tercümeler yaptı.
Diran Kelkyan Türk milliyetçiliğini desteklemiş bir yazarımızdır.Sultan Ahmet Meydanı Mitingi konuşmalarındandır.Bir yazarımız ”Şayet olaylar tabii seyrinde gelişseydi,Diran bir milliyetçi aydın olarak anılacaktı.” Diye yazacaktır.Maalesek,kurunun yanında yananlardan ve Kur’an’ı Kerim
Basılmış eserleri vardır:1.Hayat (Küçük Hikayeler,tercüme 1913),2.Tarih-i Siyasî Umumî,1913. 3.Kamûs-ı Faransevî,(Türkçe-Fransızca resimli sözlük.)
Gornidas Vartabed:Kütaya’lı müzisyendir.Uluslararası Müzik Topluluğu’nun tek Avrupalı olmayan sanatçısıdır.Mükemmel bir derlemecidir.Türk,Kürt Ermeni halk danslarını ve türkülerini derler,notaya alır. Halide Edip bu sanatçının kurtulması için büyük bir mücadele etmiştir.İstanbul’a döndüğünde arkadaşlarının öldürüldüğünü gördüğü zaman bunalıma girer ve kurtulamaz.Aklını yitirir.
Levon Larentes:İstanbul 1875.Robert Kolej mezunu.Gazeteci,yazar ve tercüman.1911 yılında Hz.Muhammed’in Biyografisi ve Kur’anı Kerim’i Ermeniceye tercüme eder.Mesnevi’yi tercüme ederken, 33 yaşında tutuklanır ve Ankara’da öldürülür.
Zabel Yeseyan:1878 ‘de İstanbul’da doğar.Sorbon’da edebiyat ve felsefe okudu.Böylece üniversiteye giden ilk Ermeni kadın oldu.Barıştan yana olan Zabel barıştan yana olmasına rağmen 24 Nisan listesine adı giren tek kadındır.Bulgaristan’a kaçmıştır.Burda da Stalin’in zulmüyle Sibirya’ya sürülür ve ne zaman öldüğü belli değildir.
Eserleri:
1.Silahtar’ın Bahçeleri (Silahdari Bardezneri)
2.Averagnerun Meç eserinde tanıklık ettiği Adana olaylarını anlatır.
3.Bekleme Odası (Isbasman Sırahi)Türkçe’ye çevrilmedi.
4.Sahte Dahiler (Geğdz Hancamer).Bu eseri yarım kalmıştır.
Devam edecek.

Çağdaş Develi Gazetesi 13.06.2019

Share
1.821 Defa Okundu
#

SENDE YORUM YAZ

5+5 = ?

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER KÖŞE YAZILARI

  • Gevher Nesibe Sultan Surlardan Sızan Aşk

    19 Kasım 2020 Köşe Yazarları

    İlk romanı “Anılarda Son Ermeni” ile yakaladığı büyük başarıyı sonraki eserlerinde de devam ettiren Abdullah Ayata, yalnız Kayseri'nin değil, bütün Türkiye'nin beğenerek okuduğu önemli yazarlarımız arasına girmiştir. Bu romandan sonra Ayata Anılarda Son Ermeni'nin yazarı diye anılacaktır. Müthiş doğa tasvirleri, usta dil işçiliği ilmek ilmek dokunan bir Abdullah Ayata romanından bahsediyorum. Elime aldığımda bırakamadan okuduğum Gevher Nesibe Sultanın hayat hikâyesini konu alan romanda, usta yazarlara mahsus bir üslup, ne anlattığı değil, nası...
  • DÜNYA TUVALET GÜNÜ

    19 Kasım 2020 Köşe Yazarları

    Tuvalet, insanlık tarihinin en önemli ihtiyaçları arasında yer almaktadır. Yeri geldiğinde yemek içmek kadar önemli olan tuvalet ya da Hela, insan boşaltım sistemi artıkları olan dışkı ve idrarın boşaltılması ve uzaklaştırılması amacıyla tasarlanmış sabit düzenekler ile bunların yerleştirildiği kapalı mekândır. Tuvalet sözcüğü dilimize Fransızcadan girmiştir. Kelimenin aslı Fransızca “Toilette” olup, temizlik anlamına gelmektedir. Tuvalet kelimesinin dilimizdeki diğer isimlendirmeleri ise, abdesthane, ayakyolu, kenef, yüznumara (00), memişhane...
  • Develimizin İlk Diplomalı Diş Hekimi: Dr. Lütfü AVCI

    13 Kasım 2020 Köşe Yazarları

    Kuruluşundan bugüne derneğimizin faaliyetlerini ve tarihçesini, "Derneğimizin hafızasını" yazmayı planladığımda değerli Yönetim Kurulumuz,hemşehrilerim beni destekleyerek yüreklendirdi. Derneğin Başkanları ile ilgili fotoğraflar ve bilgiler edindim. Başkanların yakınlarıyla tek tek görüştüm. Kitabımız son aşamaya geldi. Değerli hocam Cavit Avcı’dan ağabeyi merhum Başkanımız Lütfü Avcı’yı anlatmasını rica ettim. Beni kırmayıp bu güzel yazıyı kaleme aldı. Bu vesile ile Avcı Ailesi’nden ahirete intikal edenleri rahmetle anıyor, hayatta olanlara sa...
  • Beyazdan Yeşile Bisiklet Turizmi ile ilgili Konferans

    13 Kasım 2020 Köşe Yazarları

    Develi Bisiklet ve Doğa Sporları Kulübü Derneği’nin 4 Kasım 2020 Çarşamba günü Kayseri Erciyes Mirada Otel’de düzenlemiş olduğu “Beyazdan Yeşile” Bisiklet Turizmi ile ilgili konferansa; Kayseri Büyükşehir Belediyesi, Develi Belediyesi, Spor A.Ş., Erciyes A.Ş., Karayolları Genel Müdürlüğü, ORAN Kalkınma Ajansı; Middle Earth ve Eon Turizm; Enverçevko Ulusal & Eurovelo ve Grandprix Koordinatörleri, Develi Bisiklet ve Doğa Sporları Klubü Derneği üyeleri ve Abdullah Gül Üniversitesi’nden akademisyen ve öğrenciler katıldı. Bisiklet ve D...