logo

TEHCİR VE UNUTULAN AYDINLAR-1

Tuğba Öcek 20.04.2014 tarihli Zaman gazetesinde bir yazı yazmıştı. Siyasî çalışmaların yoğun olduğu bir dönemde; Ermeni vatandaşlarımız içerisinde aydın şahsiyetler üzerinde bir denemede bulunmuştu: Osmanlı’nın Unutulan Aydınları. Bir zaman ben de Ermeni Aşuğlar üzerinde durmuş ve kısa da olsa ” bizim İnsanlar” olarak bir değerlendirmede bulunmuştum. Hemen belirteyim ki bu çalışmalarım sırasında, müstakil önemli kaynaklardan biri de Kevork Pamukçiyan ‘ın “Biyoğrafileriyle Ermeniler, İstanbul 2003” adlı çalışması olmuştur.
Şüphesiz konunun en acı yanı “Tehcir” dir. Kimine göre yıkım, kimine göre katliam,kimine göre kıyım, yıkım ve savaş…Türkler ve Ermeniler için yüz yıla yakın üzerlerinden atamadığı bir yara ,olay…
Resmi adıyla “Sevk ve İskan Kanunu 27.Mayıs.1915’te çıkarılır. 1. Haziran 1915’te yürürlüğe girer ve Osmanlı’nın Ermeni vatandaşları için uygulamaya konur ve binlerce Ermeni Osmanlı devletinin değişik yerlerine sürülür.24.Nisan.1915 sabahı özellikle İstanbul’daki Ermeni aydınları,doktor,yazarlar,sanatçılar, avukatlar,mebuslar,öğretmenler teker teker evlerinden alınıp götürülüyor.Bir kaç gün içinde bu tutuklamalar tüm yurda yayılıyor.24.Nisan 1915 İstanbul, Çankırı, Ayaş, Ankara kitabının yazarı Nesim, Ovadya İzrail’e göre ilk başta 197 aydın tutuklanıyor.Daha sonra sayı 250’ye ulaşıyor.Ağır suçlu olarak görülen görülen 92 kişi Ayaş’ta hapishaneye,geri kalan 158 kişi isehafif suçlu olarak görüldükleri için Çankırı’ya götürülüyor.Burada kiraladıkları evlerde bazıları kalıyor.
Bunlar arasında doktor, diş hekimi, eczacı, hukukçu-avukat, mimar ve mühendis,,bilim adamı, tiyatro sanatçısı, eğitimciler gibi farklı mesalek guruplarından Ermenilerdir.Yazar İzrail “avukat, doktor, din adamı gibi meslek mensupları, gazetecilik ve yazarlık yapıyordu. Aralarında matbaacı, dizgici, ciltçi, kitapçı ve yayıncı da vardı.” Diyen İzrail önemli bir bilgi veriyor ki bu kişiler şüphesiz Ermeni aydınlarıdır, elitleridir. İzrail bir bilgi daha veriyor:Drt ay sonunda tutuklana Ermeni aydınlarından 174’ü öldürülüyor,76 kişi ise merkezi hükümetin emri ile serbest bırakılıyor. Şüphesiz insanların nasıl bir kaderi varsa milletlerin de bir kaderi oluyor ve yaşanıyor.Şüphesiz zor günler.
Konu üzerinde dururken, Osmanlı ülkesindeki Ermenilerdeki insan kaynakları üzerinde bir hayli bilgi sahibi olmuştum !Geliniz biraz onlardan bazılarını hatırlayalım:
A.Ermeni aydınlarından bazıları
Arisdekes Kasparyany:Adanalı bir hukukçu.İstanbul’da avukatlık yapmıştır.Hukuk alanında şu kitapları yazmıştır.
1.1894.Mecma-i Lahika-i Kavanin ,650 sayfa,
2.1895.Cüzdan-ı Kavanin-i Osmaniye,1200 sayfa,
3.1897. Hukuk Müşaviri,408 sayfa.
4.1898.İlamat Torbası yahut Tefsir-i Usul-i Muhakemat,
Ermeni toplumu içindeki milliyetçi akımlara karşı olduğu bilinir.54 yaşında Ankara’da idam edilen 174 kişi arasındadır!
Diran kelekyan: Kayseri (1862-1915 İstanbul)Gazeteci,yazar.Ciddi bir gazetecidir.Genç yaşında Marsilya’ya (1880) Ticaret Mektebi’ne gönderildi.Ermeni harfli Türkçe çıkan Manzume-i Efkar gazetesine yazılar gönderdi.Yazı İşleri Müdürü oldu.İstanbul’a geldi Türkçe fakat Ermeni harfli, haftalık Cihan dergisini çıkardı.Bir çok gazetede değişik imzalarla yazılar yazdı.Tercümeler yaptı.
Diran Kelkyan Türk milliyetçiliğini desteklemiş bir yazarımızdır.Sultan Ahmet Meydanı Mitingi konuşmalarındandır.Bir yazarımız ”Şayet olaylar tabii seyrinde gelişseydi,Diran bir milliyetçi aydın olarak anılacaktı.” Diye yazacaktır.Maalesek,kurunun yanında yananlardan ve Kur’an’ı Kerim
Basılmış eserleri vardır:1.Hayat (Küçük Hikayeler,tercüme 1913),2.Tarih-i Siyasî Umumî,1913. 3.Kamûs-ı Faransevî,(Türkçe-Fransızca resimli sözlük.)
Gornidas Vartabed:Kütaya’lı müzisyendir.Uluslararası Müzik Topluluğu’nun tek Avrupalı olmayan sanatçısıdır.Mükemmel bir derlemecidir.Türk,Kürt Ermeni halk danslarını ve türkülerini derler,notaya alır. Halide Edip bu sanatçının kurtulması için büyük bir mücadele etmiştir.İstanbul’a döndüğünde arkadaşlarının öldürüldüğünü gördüğü zaman bunalıma girer ve kurtulamaz.Aklını yitirir.
Levon Larentes:İstanbul 1875.Robert Kolej mezunu.Gazeteci,yazar ve tercüman.1911 yılında Hz.Muhammed’in Biyografisi ve Kur’anı Kerim’i Ermeniceye tercüme eder.Mesnevi’yi tercüme ederken, 33 yaşında tutuklanır ve Ankara’da öldürülür.
Zabel Yeseyan:1878 ‘de İstanbul’da doğar.Sorbon’da edebiyat ve felsefe okudu.Böylece üniversiteye giden ilk Ermeni kadın oldu.Barıştan yana olan Zabel barıştan yana olmasına rağmen 24 Nisan listesine adı giren tek kadındır.Bulgaristan’a kaçmıştır.Burda da Stalin’in zulmüyle Sibirya’ya sürülür ve ne zaman öldüğü belli değildir.
Eserleri:
1.Silahtar’ın Bahçeleri (Silahdari Bardezneri)
2.Averagnerun Meç eserinde tanıklık ettiği Adana olaylarını anlatır.
3.Bekleme Odası (Isbasman Sırahi)Türkçe’ye çevrilmedi.
4.Sahte Dahiler (Geğdz Hancamer).Bu eseri yarım kalmıştır.
Devam edecek.

Çağdaş Develi Gazetesi 13.06.2019

Share
1.901 Defa Okundu
#

SENDE YORUM YAZ

1+8 = ?

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER KÖŞE YAZILARI

  • M.Taki Cebeci’den Erciyes ve Özal Şiiri

    26 Şubat 2021 Köşe Yazarları

    Erciyes'in gölgesine sığmayan ecdadın torunlarına armağan, heybetli, esen yeli sert Erciyes üzerine yüzlerce şiirler yazılmıştır. İşte o güzel şiirlerden biride Amcam Emekli Öğretmen M.Taki Cebeci'den armağan. ERCİYES: Müstakbel Develi Vilayetinin Soyadı. NUH'un tufanına boyun eğmemiş Toprağına yadel eli değmemiş Tırmanıp tepene çıkmak isterken Yolda taş kesilmiş gelin ERCİYES. Yazın, kışın eksik olmaz dumanı, Dört mevsim başında beyaz yemeni, TEKİR yaylasında kışın harmanı MART' ta geçit vermez yolun ERCİYES. Halı dokur Hisarcık...
  • BİLGİ NEDİR?

    23 Şubat 2021 Köşe Yazarları

    İnsan, araştırma ve öğrenme içgüdüsünü gidermek, hayatını sürdürebilmek, sayısız ihtiyaçlarını karşılamak ve geleceğini güvence altına almak için öğrenmek, kısaca her şey hakkında bilgi sahibi olmaya ihtiyacı vardır. Bilgi öyle geniş bir kavramdır ki tanımlamaya güç yetmez. Çünkü bilgi sonsuzdur ve her şeydir. Sözlük anlamıyla BİLGİ, öğrenme, araştırma ve gözlem yoluyla elde edilen her türlü gerçek, malumat ve kavrayışın tümüdür. Bilgi, içinde yaşadığımız dünyayı ve olayları yorumlamak ve yönetmek için uyguladığımız bir dizi anlayış, kavrayı...
  • DEVELİZADELERDEN BİR BİLİM ADAMI : ALİ RIZA EFENDİ (1853-1913)

    23 Şubat 2021 Köşe Yazarları

    Osmanlı saray eğitim sistemlerinden biri de Huzur dersleridir. Padişahlarımızın başkanlığında ,yüzün üzerinde ulemanın katıldığı “Huzur Dersleri” çok önemlidir.. Bu konuda, yine bu sütunlarda (Çağdaş Develi Gaz.14.05.2019) tarihinde bir yazımız yayınlanmıştı. Bazı bölümleri tekrar etmekte fayda görüyoruz:” Osmanlı sarayında eğitim konusunda en önemli konulardan ”Huzur Dersleri” ve “ Enderun Mektebi” dir. Huzur derslerinin temel amacı, Osmanlı hükümdarının başkanlığında toplana 100-120 kadar seçkin din adamıyla yapılan Kur’an tefsirleri, yo...
  • Mustafa Akdoğan Amca’nın Anısına

    19 Şubat 2021 Köşe Yazarları

    Demokrat Develi Gazetesi imtiyaz sahibi Mustafa Akdoğan 2.2.1955 Çarşamba Günü Hakkın rahmetine kavuşmuştur. Akdoğan'a tanrıdan rahmet ve kederli ailesine başsağlığı dileriz… Demokrat Develi Gazetesi Develi Lisesi Yatılı 5.Sınıf Öğrencilerinin Taziyesi; Değerli arkadaşımız Ahmet Akdoğan'ın babası Demokrat Develi Gazetesi'nin sahibi Meclisi Umumi Azası Mustafa Akdoğan'ın ansızın vefatı üzerine duyduğumuz teessürlerimizi bildirir kederli ailesine baş sağlığı diler, acılarını paylaşırız. Diye 2.2.1955'te çıkan gazete ile duyurulmuş. 66 yıl ö...