logo

TEHCİR VE UNUTULAN AYDINLAR-1


Yrd. Doç. Dr. Kadir Özdamarlar
yazarozdamarlar@cagdasdeveli.com.tr

Tuğba Öcek 20.04.2014 tarihli Zaman gazetesinde bir yazı yazmıştı. Siyasî çalışmaların yoğun olduğu bir dönemde; Ermeni vatandaşlarımız içerisinde aydın şahsiyetler üzerinde bir denemede bulunmuştu: Osmanlı’nın Unutulan Aydınları. Bir zaman ben de Ermeni Aşuğlar üzerinde durmuş ve kısa da olsa ” bizim İnsanlar” olarak bir değerlendirmede bulunmuştum. Hemen belirteyim ki bu çalışmalarım sırasında, müstakil önemli kaynaklardan biri de Kevork Pamukçiyan ‘ın “Biyoğrafileriyle Ermeniler, İstanbul 2003” adlı çalışması olmuştur.
Şüphesiz konunun en acı yanı “Tehcir” dir. Kimine göre yıkım, kimine göre katliam,kimine göre kıyım, yıkım ve savaş…Türkler ve Ermeniler için yüz yıla yakın üzerlerinden atamadığı bir yara ,olay…
Resmi adıyla “Sevk ve İskan Kanunu 27.Mayıs.1915’te çıkarılır. 1. Haziran 1915’te yürürlüğe girer ve Osmanlı’nın Ermeni vatandaşları için uygulamaya konur ve binlerce Ermeni Osmanlı devletinin değişik yerlerine sürülür.24.Nisan.1915 sabahı özellikle İstanbul’daki Ermeni aydınları,doktor,yazarlar,sanatçılar, avukatlar,mebuslar,öğretmenler teker teker evlerinden alınıp götürülüyor.Bir kaç gün içinde bu tutuklamalar tüm yurda yayılıyor.24.Nisan 1915 İstanbul, Çankırı, Ayaş, Ankara kitabının yazarı Nesim, Ovadya İzrail’e göre ilk başta 197 aydın tutuklanıyor.Daha sonra sayı 250’ye ulaşıyor.Ağır suçlu olarak görülen görülen 92 kişi Ayaş’ta hapishaneye,geri kalan 158 kişi isehafif suçlu olarak görüldükleri için Çankırı’ya götürülüyor.Burada kiraladıkları evlerde bazıları kalıyor.
Bunlar arasında doktor, diş hekimi, eczacı, hukukçu-avukat, mimar ve mühendis,,bilim adamı, tiyatro sanatçısı, eğitimciler gibi farklı mesalek guruplarından Ermenilerdir.Yazar İzrail “avukat, doktor, din adamı gibi meslek mensupları, gazetecilik ve yazarlık yapıyordu. Aralarında matbaacı, dizgici, ciltçi, kitapçı ve yayıncı da vardı.” Diyen İzrail önemli bir bilgi veriyor ki bu kişiler şüphesiz Ermeni aydınlarıdır, elitleridir. İzrail bir bilgi daha veriyor:Drt ay sonunda tutuklana Ermeni aydınlarından 174’ü öldürülüyor,76 kişi ise merkezi hükümetin emri ile serbest bırakılıyor. Şüphesiz insanların nasıl bir kaderi varsa milletlerin de bir kaderi oluyor ve yaşanıyor.Şüphesiz zor günler.
Konu üzerinde dururken, Osmanlı ülkesindeki Ermenilerdeki insan kaynakları üzerinde bir hayli bilgi sahibi olmuştum !Geliniz biraz onlardan bazılarını hatırlayalım:
A.Ermeni aydınlarından bazıları
Arisdekes Kasparyany:Adanalı bir hukukçu.İstanbul’da avukatlık yapmıştır.Hukuk alanında şu kitapları yazmıştır.
1.1894.Mecma-i Lahika-i Kavanin ,650 sayfa,
2.1895.Cüzdan-ı Kavanin-i Osmaniye,1200 sayfa,
3.1897. Hukuk Müşaviri,408 sayfa.
4.1898.İlamat Torbası yahut Tefsir-i Usul-i Muhakemat,
Ermeni toplumu içindeki milliyetçi akımlara karşı olduğu bilinir.54 yaşında Ankara’da idam edilen 174 kişi arasındadır!
Diran kelekyan: Kayseri (1862-1915 İstanbul)Gazeteci,yazar.Ciddi bir gazetecidir.Genç yaşında Marsilya’ya (1880) Ticaret Mektebi’ne gönderildi.Ermeni harfli Türkçe çıkan Manzume-i Efkar gazetesine yazılar gönderdi.Yazı İşleri Müdürü oldu.İstanbul’a geldi Türkçe fakat Ermeni harfli, haftalık Cihan dergisini çıkardı.Bir çok gazetede değişik imzalarla yazılar yazdı.Tercümeler yaptı.
Diran Kelkyan Türk milliyetçiliğini desteklemiş bir yazarımızdır.Sultan Ahmet Meydanı Mitingi konuşmalarındandır.Bir yazarımız ”Şayet olaylar tabii seyrinde gelişseydi,Diran bir milliyetçi aydın olarak anılacaktı.” Diye yazacaktır.Maalesek,kurunun yanında yananlardan ve Kur’an’ı Kerim
Basılmış eserleri vardır:1.Hayat (Küçük Hikayeler,tercüme 1913),2.Tarih-i Siyasî Umumî,1913. 3.Kamûs-ı Faransevî,(Türkçe-Fransızca resimli sözlük.)
Gornidas Vartabed:Kütaya’lı müzisyendir.Uluslararası Müzik Topluluğu’nun tek Avrupalı olmayan sanatçısıdır.Mükemmel bir derlemecidir.Türk,Kürt Ermeni halk danslarını ve türkülerini derler,notaya alır. Halide Edip bu sanatçının kurtulması için büyük bir mücadele etmiştir.İstanbul’a döndüğünde arkadaşlarının öldürüldüğünü gördüğü zaman bunalıma girer ve kurtulamaz.Aklını yitirir.
Levon Larentes:İstanbul 1875.Robert Kolej mezunu.Gazeteci,yazar ve tercüman.1911 yılında Hz.Muhammed’in Biyografisi ve Kur’anı Kerim’i Ermeniceye tercüme eder.Mesnevi’yi tercüme ederken, 33 yaşında tutuklanır ve Ankara’da öldürülür.
Zabel Yeseyan:1878 ‘de İstanbul’da doğar.Sorbon’da edebiyat ve felsefe okudu.Böylece üniversiteye giden ilk Ermeni kadın oldu.Barıştan yana olan Zabel barıştan yana olmasına rağmen 24 Nisan listesine adı giren tek kadındır.Bulgaristan’a kaçmıştır.Burda da Stalin’in zulmüyle Sibirya’ya sürülür ve ne zaman öldüğü belli değildir.
Eserleri:
1.Silahtar’ın Bahçeleri (Silahdari Bardezneri)
2.Averagnerun Meç eserinde tanıklık ettiği Adana olaylarını anlatır.
3.Bekleme Odası (Isbasman Sırahi)Türkçe’ye çevrilmedi.
4.Sahte Dahiler (Geğdz Hancamer).Bu eseri yarım kalmıştır.
Devam edecek.

Çağdaş Develi Gazetesi 13.06.2019

Share
1163 Kez Görüntülendi.
#

SENDE YORUM YAZ

3+6 = ?

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER KÖŞE YAZILARI

  • Anaların Evlat Nöbeti

    13 Eylül 2019 Köşe Yazarları

      Gözü yaşlı, bağrı yanık Emine Kaya ana Diyarbakır'dan evladım diye haykırıyor. Bazı Sivil Toplum Kuruluşları ve sözde sanatçılar sağır ve dilsiz, üç maymunu oynuyorlar. “Oğlumu HDP' den istiyorum. HDP oğlumu götürmüş onların eline vermiş. Onların çocukları Amerika'da okuyor, niye kendi çocuklarını dağa göndermiyorlar. Çocuklarımızı Kandil'e götürüyorlar. HDP = Kandildir. Ben çocuğumu istiyorum.” Bazı siyasi partiler, insan hakları savunucuları, kanaat önderleri bu çocuklar için tepki göstermek şöyle dursun maalesef HDP'yi ve PKK'yı ...
  • DÜNYA İNTİHARI ÖNLEME GÜNÜ

    13 Eylül 2019 Köşe Yazarları

    İntihar, psikolojik olarak rahatsız olan kişinin istemli olarak yaşamına son vermesi olup kendisine yönelik bir saldırganlık halidir. Bu nedenle intihar olayı bir düşünce, bir eğilim ya da bir girişim sonucu ortaya çıkmaktadır. Toplumun sosyal ve ekonomik yapısının önemli göstergelerden biri olan intihar, çeşitli psikolojik, sosyolojik, ekonomik ve kültürel faktörlerin etkisinde olan çok değişkenli bir olaydır. Uluslararası İntiharı Önleme Derneğinin bir girişimi olarak 2003 yılından bu yana tüm dünyada insan hayatını tehdit eden intihar olgus...
  • HAVADAN KÖYÜNDE ŞİNASİ KÖYLÜOĞLU İLKOKULU

    13 Eylül 2019 Köşe Yazarları

    Varlık şuurlu bir insanımız için sınavdır. Neyin sınavı bu? Elbette adam olmanın, bölüşmenin, hayratın hasılı, bu kubbede bir hoş seda olmanın sınavıdır! Hani meşhur bir sözümüz vardır:Cebinde akrep olanlar !…,Var ya. Bir türlü bölüşmenin, Allah için bir hayrın lezzetini tadamaz, tatmamıştır da. İnsana hizmet, doğduğu yere sevdalı olma, insanına hizmet aşkı bir Allah vergisidir.! Vermezse mabût, neylesin Sultan Mahmut . Ben yıllar önce Develi Devlet Hastahanesi'nin yapımında büyük bir para yardımında bulunan Tombaklı Cemal Ercis Develi'de topr...
  • Hazin Bir Aşk Hikâyesi Hasan Boğuldu

    06 Eylül 2019 Köşe Yazarları

      Kaz Dağları, Kuzey Ege'de Edremit Körfezi kuzeyinde, Biga Yarımadası'nın içine doğru uzanır. Kazdağları denilince, Çanakkale'nin Ayvacık ilçesine bağlı Küçükkuyu beldesi ile Balıkesir'in Edremit ilçesi arasındaki geniş alanı kapsıyor. Koruma altındaki Kazdağı Milli Parkı, Balıkesir'e bağlı Altınoluk ile Edremit arasında; Güre, Akçay ve Zeytinlinin kuzeyinde yer alıyor. Kaz dağlarının en yüksek noktası 1774 metre yükseklikteki Karataş tepesi. Efsaneler konu olmuş Sarıkız tepesi de yine Kazdağı Milli parkı sınırları içinde 1726 metre y...
astropay bozdurma bitcoin bozdurma paykwik bozdurma