logo

İSLÂM ŞUBESİ VE SAADET MEKTEPLERİ-2

Men’-i Tese’ül Cemiyeti (Dilenmeyi Men Eden Cemiyet) İSLÂM ŞUBESİ VE SAADET MEKTEPLERİ-2

B.İKİNCİ BÖLÜM
İstanbul’da bu çalışmalar olurken önce Develi’de Gölemen civarında bir Amerikan Koleji açılması istenilmiş fakat Develi’li aydınlar misyonerlerin İncil günlerinden huylanarak bu fikrin rahmani olmadığını görmüşler ve karşı çıkarak bu kolejin açılmasını engellemişlerdir.Fakat Amerikan misyonerleri bu düşüncelerini Talas’ta gerçekleştirmişlerdir.1870.
Amerikan misyonerlerinin Develi’ye gelişleri 1860’lardadır. Develi’de kolej düşünceleri gerçekleştirememiş fakat 1910 yılında yine Amerikalı kolej müdürü Mister Paker Saimbeyli / Haçın’daki ruhsatsız yaptırdığı yetimhaneden iki sınıf öğrenciyi Develi’ye naklederek yeni bir yetimhane yaptırmak istemiş fakat buna da müsaade edilmemiştir.Bu olayları iki belgesini Develi Eğitim Tarihi adlı eserimizde yayınlamıştık.
Fakat plancı ve teşkilatçı biri olduğu görülen bu adam sonunda yine izinsiz olarak Aşağı Everek’teki kilise yanından geniş bir alanı bostan niyetiyle satın almış ve etrafını kalın ve yüksek duvarlarla çevirerek buraya Everekli Ermenilerin, buradaki küçük bir şapeli önce kilise(1758)’de ve yanındaki yine küçük bir okul yıkılmış ve 1913 yılında tamamlanan modern bir okul olan Everek Mesrobyan okulunu Kız İlkokulu olarak açmıştır.
Hızla gelişen siyasi ve sosyal olaylar ile savaşlar Ermeni cemaatinin nüfusunu azaltmıştır, bu okul önce hastahane ve daha sonra da , İstiklal İlkokulu (1928) adını alacaktır.

İlk okul 1850 yılında yapılan küçük bir okuldu.Okulun Başöğretmeni Bağcı oğluydu.Kendisinden sonra da Ağzar Ağa gelmişti.1855 yıllarında Leçinoğlu Garabet Ağa öğretmen olarak görev almıştır.Daha sonra Garabet Ağa’nın yanına Guradların Muş Ağa ve Sinan Ağa’yı  yardımcı öğretmen olarak vermişlerdir.

1870 yılına gelindiğinde İstanbul’daki Ermeniler modern düşünceli bir öğretmeni göndermeyinö düşünmüşler ve Vıramşabuh Ağa’yı Develi’ye gönderdiler.O yıllarda Ermeni öğrenciler okula gelirken yanlarında deri tulumba taşırlardı.Öğretmenleri genç Vıramşabuh okulun yanından geçerken suları kafasına boca ettiler.Sevilmeyen bu öğretmeni böylece öğrenciler İstanbul’a geri gönderdiler.

1875 yılında Everekli Vartukların Parsek Ağa Amerika’dan yeni dönmüştü. Burada Leçin oğluyla iki yıl öğretmenlik yaptı.1877’de Çomaklılı Tavit Efendi iki yıl kadar Leçin Efendi ile beraber Türkçe dersi vermiştir.Daha sonra sırasıyla 1879’a Talaslı Margaros Efendi, 1884’de Yervant öğretmen,1886’da Yeğya Efendi ve oğlu Sarkis Efendi, 1897’da Hagop Temiryan ve müzik öğretmeni Kör Karabet  ile 1899 Digin Lüsig Köleyan, 1904’de Yeğya Hayguni Efendi, 1905 yılında Sargis Doningyan Efendi,1908 yılında Aris Sağıryan,eşi ve Haygazun Hagopyan ,1912’de Setrag Semizyan,Göz Oğullarından Kör Ohan, Müdür Setrak Karagözyan   yıllar içerisinde müdür ve öğretmen olarak görev yapmışlarır.

Kız okulu,Baron Aliksan Köleyan’nın eşi Digin Lüsig Köleyan kız okulu için elinden geleni esirgemedi. Öğrenciler Digin Köleyan’dan biçki-dikiş ,nakış,Ermenice yazı, matematik ve okuma-yazma öğrenmişlerdir.

Okulculuk işine aslında Everek ve Fenese Ermenileri 1861 yılında başlamıştır.1872 tarihinde yaklaşık 300 erkek öğrencinin okuduğu iki okul açılmıştır..O yıllarda Develi’de tarım sektöründe yeni yöntemler geliştirmek üzere Tarım Derneği’ni kurmuşlardır.Bu dernek aynı zamanda modern okulculuğun da en büyük destekçisi olmuştur.İstanbul’da ki Ermeniler 1879’da  Fenese Rupinyan Cemiyeti’ni kurmuşlar  ve Fenese ‘deki kilisenin yanına da Rupinyan Okulu’nu kurmuşlardır

.İlk kurucu müdür de modern düşüncelere sahip Papaz Yervant Vergatyan 100 altın karşılığında üç yıllığına  İstanbul’dan göreve geldi.Daha sonra da yine üç yıllığına yenilikçi Garabet Kalaycıyan 1899 yılında müdür olarak İstanbul’dan geldi.Okulu karma hale getirdi.Sevgiye dayalı bir sistemi geliştirdi.On kadar kız öğrenci bularak Anaokulu açtı.Daha sonra Amaduni, Hovhannes Kunduracıyan,Hagop Temuryan,Donigyan Sarkis ,Kapriel Takuşyan Efendiler müdür olarak görev yaptılar.

1912 yılında rahip Amaduni’nin öğrencisi Setrak Semizyan  Efendi müdür oldu.On iki öğrenciye keman dersi verdi.Bu arada Develi Belediye başkanları Ermeni idiler.Fakat daha önce kurulan Hınçak ve Taşnak dernekleri militanca çalışarak Ermeni isyanları için bomba imalatına girişmişler ve Allah’ın bir tecellisi birinin elinde bomba patlamış ve adam ölmüştü.Bu arada okullar militan yuvası olmuş, yıllardır Türklerle beraber komşuluk yapan Ermeniler Türk düşmanlığı yaparak “Büyük Ermenistan Devleti Kurma” hayali yaşamaya başlamışlardı.Başta İngiltere,Fransa, Rusya ve Amerika en büyük destekçileri idi.Bomba yapanların hepsi Amerikan eğitimli çıkmıştır.

Bu bomba patlaması hükümet için ciddi bir vesile oldu.Özellikle Develi Kaymakamı Salih Zeki Ermeni kaymakamlardan sonra ,Ermenilerin bütün olayı kapatma girişimlerine rağmen bu olayı çözdü ve suçlular idam edildiler,bazıları sürgün edildi ve Develi’de Ermeniler bir daha bellerini doğrultamadı.Öğrencisizlikten çoğu okullar kapandı.

edildiler,bazıları sürgün edildi ve Develi’de Ermeniler bir daha bellerini doğrultamadı.Öğrencisizlikten çoğu okullar kapandı.

Sonuç’ta köylerdeki şapeller ve kiliseler ile birlikte develi’nin fenese kilisesi ve Ermeni okullarından biri (İstiklal İlkokulu ) öğrenci ve insansızlıktan yıkıldılar.

Her şer’in  bir de olumlu etkileri vardır.Ermenilerdeki bu okulculuk hareketi Develili aydınları da uyandırmış,mahalle okuları yerlerini modern okulculuğa bırakmıştır. 15.000   krş toplanarak Dumlupınar İlkokulu,50.000 krş toplanarak Rüştiye ve Merkez Nümune Mektebi yapılmış, Mesrobyan okulu da İstiklal İlkokulu adı verilerek görevine devam etmiştir. 1885 yılında Yukarı Develi’de bir konakta başlayan modern okulculuk ,Everek ve Fenese’de hızla gelişmiştir.Fenese’de Mahmut Ağa’nın konağında başlayan  Kız İlkokulu da hayırlı bir hizmettir.

Bu dönem Türk okullarında Yakup Kenan Arıkan,Ahmet Hazım Ulusoy,Suphi Emekliöz,Rüştiyenin kurucu müdürü Ürgüplü Süleyman Efendi ile hanım öğretmenlerden Çakıoğullardan Behice Hanım değerli çalışmaları unutulamaz!

Kayseri merkez,kaza ve köylerinde okul açma ,tamir etme konusunda Mutasarrıf Muammer Bey’le eğitim altın çağını yaşar.Çomaklı, Gömedi, İncesu, Sindelhöyük ,Şahmelik,Zile  köyleri de bu gelişmelerden nasibini almıştır.

Büyük Savaş da adı verilen 1.Dünya Savaşında Anadolu dullar ordusuyla ve yetim çocuklarla doludur.Yetimler için  Meteris’te bir ev kiralanarak “Yetimhane “ yapılmıştır.Ciddi hizmet verilmiştir. Bu yetimhanenin kurulmasında Osman Coşkun’un büyük hizmeti olmuştur.Çocukların eğitiminde ise yukarda adlarını zikrettiğim hocalarımızın büyük rolü olmuştur.

Her şer’in bir de hayrı vardır,demiştik.Hızla modern okulculuğa girişilmesinde azınlıkların ve büyük devletlerin  özellikle açtıkları okullar ile misyoner çalışmalarında tetiklemelerinin büyük rolü olmuştur.Hala bizde dilencilerin eğitimi ile ilgili bir okul açılamamıştır! Acıdır ama gerçektir.

Tarih ders olacak olaylarla doludur. Yeter ki ders almasını bilelim.

03.09.2020 Çağdaş Develi Gazetesi

Share
10.390 Defa Okundu
#

SENDE YORUM YAZ

7+1 = ?

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER KÖŞE YAZILARI

  • Farkına Varmadan Yaşadıklarımız

    27 Kasım 2020 Köşe Yazarları

    Ne kadar kıymetliymiş, denizin dalgalarını, gökyüzünün maviliğini izlemek. Ne kadar kıymetliymiş, sevdiklerine sarılabilmek, öpebilmek, onları ziyaret edebilmek. Ne kadar kıymetliymiş, yağan yağmurda ıslanabilmek, rüzgârın kokusunu çekebilmek. Ne kadar kıymetliymiş, sokaklarda, caddelerde gezinmek, amaçsızca yürümek. Ne kadar kıymetliymiş, korkmadan, tedirgin olmadan markete, alışverişe, pazara gidebilmek. Ne kadar kıymetliymiş, kafeye, pastaneye, çay bahçesine oturup, bir çay kahve içebilmek. Ne kadar kıymetliymiş, öksürebilmek, hapşırab...
  • Dolmuşculara Bir Çift Lafım Var!

    27 Kasım 2020 Köşe Yazarları

    65.000 Nüfuslu bir ilçede yaşıyoruz. Dolmuşçular bisiklet projesine itiraz ediyormuş ekmek kapılarına engel olur diye. Ben de şunu demek istiyorum dolmuşçuların ekmek kapısına engel oluyor diye özel araç kullanımını mı yasaklayalım ? Yok böyle bir dünya! 65.000 nüfuslu ilçede 30.000 araç var ve trafik sorunu var. Bu sorun gitgide artıyor. Bu sorunu nasıl çözmeyi düşünüyorsunuz? 65.000 nüfuslu ilçede bisiklet kullanımı ne kadar etkiler ekmek kapısını. Neden alternatif ulaşım aracı hakkı verilmesin insanlara. Sadece dolmuşa bineceksiniz baş...
  • KARA VEYA EFSANE CUMA

    27 Kasım 2020 Köşe Yazarları

    Kara Cuma ismini son yıllarda adını sıklıkla duymaktayız. Kara Cuma, adından da kolayca anlaşılabildiği gibi doğrudan ülkemiz kültürü ile ilgili özel günlerden biri olmadığını söyleyebiliriz. Öyleyse Kara Cuma (Black Friday) nedir? Kara Cuma, ABD'de başlayan ve Şükran Günü ile sıkı bağları bulunan bir gelenektir. Her yıl Kasım ayının dördüncü Perşembe gününde kutlanan Şükran Gününden sonraki Cuma günü, halk çarşı veya meydanlarda bulunan büyük mağazalara giderek alışveriş yapmaktadır. Bazı şirketler bu rutini kâra çevirmek ve daha çok ürün sat...
  • DEVELİ’DE İLK ÖĞRETİM KURUMLARI ve İLK ÖĞRETİM KADROSU-3

    27 Kasım 2020 Köşe Yazarları

    Geçen hafta değerli eğitim tarihçimiz Prof.Dr.Yahya Akyüz'ün yazdığı Kız İlkokulları Tarihi Gelişimi hakkındaki mükemmel bir yazısından faydalanmış ve kısaltılarak sizlere derli toplu bir bilgi vermeye çalışmıştım. ”Eğitim Tarihçimiz” dedim, çünkü birde aynı isim ve soyadını taşıyan A.Ü.DTCF. Yeni Türk Edebiyatı öğretim üyelerinden Prof.Dr.Kenan Akyüz vardır ve benimde hocalarımdandır.” Modern okulculuğa, azınlıklar ile misyonerler bizde daha erken dönemlerde başlamışlardı. Hatta matbaalarıyla beraber ! Öyle ki, modern yetim haneler, iptid...