logo

İSLÂM ŞUBESİ VE SAADET MEKTEPLERİ-2

Men’-i Tese’ül Cemiyeti (Dilenmeyi Men Eden Cemiyet) İSLÂM ŞUBESİ VE SAADET MEKTEPLERİ-2

B.İKİNCİ BÖLÜM
İstanbul’da bu çalışmalar olurken önce Develi’de Gölemen civarında bir Amerikan Koleji açılması istenilmiş fakat Develi’li aydınlar misyonerlerin İncil günlerinden huylanarak bu fikrin rahmani olmadığını görmüşler ve karşı çıkarak bu kolejin açılmasını engellemişlerdir.Fakat Amerikan misyonerleri bu düşüncelerini Talas’ta gerçekleştirmişlerdir.1870.
Amerikan misyonerlerinin Develi’ye gelişleri 1860’lardadır. Develi’de kolej düşünceleri gerçekleştirememiş fakat 1910 yılında yine Amerikalı kolej müdürü Mister Paker Saimbeyli / Haçın’daki ruhsatsız yaptırdığı yetimhaneden iki sınıf öğrenciyi Develi’ye naklederek yeni bir yetimhane yaptırmak istemiş fakat buna da müsaade edilmemiştir.Bu olayları iki belgesini Develi Eğitim Tarihi adlı eserimizde yayınlamıştık.
Fakat plancı ve teşkilatçı biri olduğu görülen bu adam sonunda yine izinsiz olarak Aşağı Everek’teki kilise yanından geniş bir alanı bostan niyetiyle satın almış ve etrafını kalın ve yüksek duvarlarla çevirerek buraya Everekli Ermenilerin, buradaki küçük bir şapeli önce kilise(1758)’de ve yanındaki yine küçük bir okul yıkılmış ve 1913 yılında tamamlanan modern bir okul olan Everek Mesrobyan okulunu Kız İlkokulu olarak açmıştır.
Hızla gelişen siyasi ve sosyal olaylar ile savaşlar Ermeni cemaatinin nüfusunu azaltmıştır, bu okul önce hastahane ve daha sonra da , İstiklal İlkokulu (1928) adını alacaktır.

İlk okul 1850 yılında yapılan küçük bir okuldu.Okulun Başöğretmeni Bağcı oğluydu.Kendisinden sonra da Ağzar Ağa gelmişti.1855 yıllarında Leçinoğlu Garabet Ağa öğretmen olarak görev almıştır.Daha sonra Garabet Ağa’nın yanına Guradların Muş Ağa ve Sinan Ağa’yı  yardımcı öğretmen olarak vermişlerdir.

1870 yılına gelindiğinde İstanbul’daki Ermeniler modern düşünceli bir öğretmeni göndermeyinö düşünmüşler ve Vıramşabuh Ağa’yı Develi’ye gönderdiler.O yıllarda Ermeni öğrenciler okula gelirken yanlarında deri tulumba taşırlardı.Öğretmenleri genç Vıramşabuh okulun yanından geçerken suları kafasına boca ettiler.Sevilmeyen bu öğretmeni böylece öğrenciler İstanbul’a geri gönderdiler.

1875 yılında Everekli Vartukların Parsek Ağa Amerika’dan yeni dönmüştü. Burada Leçin oğluyla iki yıl öğretmenlik yaptı.1877’de Çomaklılı Tavit Efendi iki yıl kadar Leçin Efendi ile beraber Türkçe dersi vermiştir.Daha sonra sırasıyla 1879’a Talaslı Margaros Efendi, 1884’de Yervant öğretmen,1886’da Yeğya Efendi ve oğlu Sarkis Efendi, 1897’da Hagop Temiryan ve müzik öğretmeni Kör Karabet  ile 1899 Digin Lüsig Köleyan, 1904’de Yeğya Hayguni Efendi, 1905 yılında Sargis Doningyan Efendi,1908 yılında Aris Sağıryan,eşi ve Haygazun Hagopyan ,1912’de Setrag Semizyan,Göz Oğullarından Kör Ohan, Müdür Setrak Karagözyan   yıllar içerisinde müdür ve öğretmen olarak görev yapmışlarır.

Kız okulu,Baron Aliksan Köleyan’nın eşi Digin Lüsig Köleyan kız okulu için elinden geleni esirgemedi. Öğrenciler Digin Köleyan’dan biçki-dikiş ,nakış,Ermenice yazı, matematik ve okuma-yazma öğrenmişlerdir.

Okulculuk işine aslında Everek ve Fenese Ermenileri 1861 yılında başlamıştır.1872 tarihinde yaklaşık 300 erkek öğrencinin okuduğu iki okul açılmıştır..O yıllarda Develi’de tarım sektöründe yeni yöntemler geliştirmek üzere Tarım Derneği’ni kurmuşlardır.Bu dernek aynı zamanda modern okulculuğun da en büyük destekçisi olmuştur.İstanbul’da ki Ermeniler 1879’da  Fenese Rupinyan Cemiyeti’ni kurmuşlar  ve Fenese ‘deki kilisenin yanına da Rupinyan Okulu’nu kurmuşlardır

.İlk kurucu müdür de modern düşüncelere sahip Papaz Yervant Vergatyan 100 altın karşılığında üç yıllığına  İstanbul’dan göreve geldi.Daha sonra da yine üç yıllığına yenilikçi Garabet Kalaycıyan 1899 yılında müdür olarak İstanbul’dan geldi.Okulu karma hale getirdi.Sevgiye dayalı bir sistemi geliştirdi.On kadar kız öğrenci bularak Anaokulu açtı.Daha sonra Amaduni, Hovhannes Kunduracıyan,Hagop Temuryan,Donigyan Sarkis ,Kapriel Takuşyan Efendiler müdür olarak görev yaptılar.

1912 yılında rahip Amaduni’nin öğrencisi Setrak Semizyan  Efendi müdür oldu.On iki öğrenciye keman dersi verdi.Bu arada Develi Belediye başkanları Ermeni idiler.Fakat daha önce kurulan Hınçak ve Taşnak dernekleri militanca çalışarak Ermeni isyanları için bomba imalatına girişmişler ve Allah’ın bir tecellisi birinin elinde bomba patlamış ve adam ölmüştü.Bu arada okullar militan yuvası olmuş, yıllardır Türklerle beraber komşuluk yapan Ermeniler Türk düşmanlığı yaparak “Büyük Ermenistan Devleti Kurma” hayali yaşamaya başlamışlardı.Başta İngiltere,Fransa, Rusya ve Amerika en büyük destekçileri idi.Bomba yapanların hepsi Amerikan eğitimli çıkmıştır.

Bu bomba patlaması hükümet için ciddi bir vesile oldu.Özellikle Develi Kaymakamı Salih Zeki Ermeni kaymakamlardan sonra ,Ermenilerin bütün olayı kapatma girişimlerine rağmen bu olayı çözdü ve suçlular idam edildiler,bazıları sürgün edildi ve Develi’de Ermeniler bir daha bellerini doğrultamadı.Öğrencisizlikten çoğu okullar kapandı.

edildiler,bazıları sürgün edildi ve Develi’de Ermeniler bir daha bellerini doğrultamadı.Öğrencisizlikten çoğu okullar kapandı.

Sonuç’ta köylerdeki şapeller ve kiliseler ile birlikte develi’nin fenese kilisesi ve Ermeni okullarından biri (İstiklal İlkokulu ) öğrenci ve insansızlıktan yıkıldılar.

Her şer’in  bir de olumlu etkileri vardır.Ermenilerdeki bu okulculuk hareketi Develili aydınları da uyandırmış,mahalle okuları yerlerini modern okulculuğa bırakmıştır. 15.000   krş toplanarak Dumlupınar İlkokulu,50.000 krş toplanarak Rüştiye ve Merkez Nümune Mektebi yapılmış, Mesrobyan okulu da İstiklal İlkokulu adı verilerek görevine devam etmiştir. 1885 yılında Yukarı Develi’de bir konakta başlayan modern okulculuk ,Everek ve Fenese’de hızla gelişmiştir.Fenese’de Mahmut Ağa’nın konağında başlayan  Kız İlkokulu da hayırlı bir hizmettir.

Bu dönem Türk okullarında Yakup Kenan Arıkan,Ahmet Hazım Ulusoy,Suphi Emekliöz,Rüştiyenin kurucu müdürü Ürgüplü Süleyman Efendi ile hanım öğretmenlerden Çakıoğullardan Behice Hanım değerli çalışmaları unutulamaz!

Kayseri merkez,kaza ve köylerinde okul açma ,tamir etme konusunda Mutasarrıf Muammer Bey’le eğitim altın çağını yaşar.Çomaklı, Gömedi, İncesu, Sindelhöyük ,Şahmelik,Zile  köyleri de bu gelişmelerden nasibini almıştır.

Büyük Savaş da adı verilen 1.Dünya Savaşında Anadolu dullar ordusuyla ve yetim çocuklarla doludur.Yetimler için  Meteris’te bir ev kiralanarak “Yetimhane “ yapılmıştır.Ciddi hizmet verilmiştir. Bu yetimhanenin kurulmasında Osman Coşkun’un büyük hizmeti olmuştur.Çocukların eğitiminde ise yukarda adlarını zikrettiğim hocalarımızın büyük rolü olmuştur.

Her şer’in bir de hayrı vardır,demiştik.Hızla modern okulculuğa girişilmesinde azınlıkların ve büyük devletlerin  özellikle açtıkları okullar ile misyoner çalışmalarında tetiklemelerinin büyük rolü olmuştur.Hala bizde dilencilerin eğitimi ile ilgili bir okul açılamamıştır! Acıdır ama gerçektir.

Tarih ders olacak olaylarla doludur. Yeter ki ders almasını bilelim.

03.09.2020 Çağdaş Develi Gazetesi

Share
3.381 Defa Okundu
#

SENDE YORUM YAZ

1+9 = ?

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER KÖŞE YAZILARI

  • DEVELİ MEZARLIKLARI

    18 Eylül 2020 Köşe Yazarları

    Develi Mezarlıklarını, tarihi Develi köy mezarlıkları da başta olmak üzere (Ayşepınar, Çomaklı, Fraktın, Havadan, İncesu, Köseler, Madazı, Pungu, Soysallı, Sindelhöyük, Zile vs) dahil olmak üzere gezmediğim yer çok azdır. Ama o kadar arzu etmeme rağmen maalesef inceleyemediğim yerler de var. Mesela Karacaören, Kızık, Öksüt, Satı vs gibi. Mezartaşları bir köy tarihi ve bulundukları mekan için çok önemli yazılı belgelerdir. Tıpkı ibadethane olmaları ayrı bir konu ama kitabeli camiler de aynı konuda aydınlatıcı belge sunarlar.! Yeter ki dikkatli ...
  • DÜNYA TEMİZLİK GÜNÜ

    18 Eylül 2020 Köşe Yazarları

    Toplum olarak ortak paylaştığımız yaşam alanlarının temiz tutulması bir vatandaşlık görevidir. Toplum içerisinde bulunan toplum bilinci ve sorumluluk duygusu kişinin ilk önce kendisine saygı duyması ile başlar. Yaşamsal alanların korunması, doğaya, yeşile sahip çıkılması ve çevre temizliğinin önemi herkesin ortak sorumluluğudur. Temiz bir çevre, insan sağlığı ve refahı için temel niteliktedir. Çevre Temizliği, günümüzde dünyanın en önemli sorunları arasındadır. Bütün bunların temel amacı, insanları çevre temizliği konusunda bilinçlendirmektedi...
  • DÜNYA AVCILAR GÜNÜ

    11 Eylül 2020 Köşe Yazarları

    Merkez Av Komisyonunca, avına izin verilen yaban hayvanı türlerini, doğal denge içerisindeki yapıyı bozmadan, tespit edilen zaman ve miktarlar ile belirlenen esas ve usullerle, canlı veya cansız ele geçirmeye çalışmaya Avcılık, bunu yapan kişiye de Avcı denilmektedir. İnsanoğlu yaratıldığı günden bu yana besin arama ve karnını doyurma zorunluluğunu duymuştur. Mağara dönemi insanları beslenmek, giyecek sağlamak ve kendilerini korumak için avlanmak zorunda kalmışlardır. Bir yandan bitki kökleri toplayıp toprağı işlerken diğer yandan av aletlerind...
  • YAZARLARIMIZIN YAZILARINI OKURKEN

    11 Eylül 2020 Köşe Yazarları

    Çağdaş Develi Gazetesi’ nin yayınlandığı 2003 yılından beri elimizden geldiğince haftalık bir değişik konulu yazı yetiştirmeye çalışırım. Bu yazıların hepsi Develi ile ilgili tarih, sosyal, kültürel, siyasî, edebiyat vb konulardadır. İnşallah, bu yazılar bir plan dahilinde yazılmıştı; kitaplaştırıldığında inanıyorum ki Develi kültürü ve medeniyeti adına değerli çalışmalar olduğunu hepimiz göreceğiz. Zira bu yazıların çoğu tabir yerindeyse iğne ile kuyu kazmak kabilinde yazılmıştır. Çünkü küçük yerlerde bilgi toplamak o kadar zahmetlidir. Fotoğr...