logo

İŞ SÖZLEŞMELERİNDE DENEME SÜRESİ KONULMASI BİR ZORUNLULUK MUDUR?

4857 sayılı İş Kanunu’nda iş sözleşmesi , ‘bir tarafın bağımlı olarak iş görmeyi (işçi), diğer tarafın da ücret ödemeyi (işveren) üstlenmesinden oluşan sözleşme’ olarak tanımlanmıştır. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nda ise hizmet sözleşmesi olarak yer alan iş sözleşmesi, ‘ işçinin işverene bağımlı olarak belirli veya belirli olmayan süreyle iş görmeyi ve işverenin de ona zamana veya yapılan işe göre ücret ödemeyi üstlendiği sözleşme’ olarak tanımlamıştır. İş sözleşmesinin hukuki ve kişisel bağımlılığının bir sonucu olarak, hem işveren hem de işçi sözleşmenin ilk aşamasında iş ilişkisinin sürekliliğine dair kanaat oluşturmak için belirli bir süreye gereksinim duyabilirler. Ayrıca işveren işçinin o iş için gerekli yetenek ve niteliğe sahip olup olmadığını, işçi ise o işyerinin çalışma şartlarının ve işin kendisine uygun olup olmadığını değerlendirmek isteyebilir. İşte bu nedenle 4857 sayılı İşK. madde 15, ‘Taraflarca iş sözleşmesine bir deneme kaydı konulduğunda…’, diyerek iş sözleşmesinde deneme süresinin konulabileceğini düzenlemiştir. Burada dikkat edilmesi gereken husus taraflar iş sözleşmesinde deneme süresi öngörebilirler fakat bu bir zorunluluk değildir. Dolayısıyla her iş sözleşmesindeki başlangıçtaki süre deneme süresi olarak kabul edilemez. Kanun burada taraflara böyle bir hak vermiş ama zorunlu tutmamıştır.
İş sözleşmesinin deneme süreli olduğunu iddia eden işçi ya da işveren tarafı bunu yazılı delil ile ispatlamak zorundadır. Yani iş sözleşmesine açıkça deneme kaydının konulmuş olduğunun yazılması ve deneme süresi kararlaştırıldığının sözleşmenin içeriğinden açıkça anlaşılması gereklidir.
İş sözleşmesinin Kanunda düzenlenmiş birçok türü vardır. Deneme süresi kararlaştırma bakımından iş sözleşmesinin belirli ya da belirsiz süreli yahut kısmi veya tam süreli ve çağrı üzerine çalışma olup olmadığının bir önemi yoktur. Tüm iş sözleşmesi türlerinde deneme süresi kararlaştırılabilir.
Deneme süresi, iş sözleşmesinin başlangıcındaki bir süre olabilir. Uygulamada işyerinde çalışan işçi yine aynı işyerinde başka bir göreve getirildiğinde belirli bir süre deneneceği söylenir ki böyle bir kayıt kesinlikle deneme süresi değildir. Sözde deneme süresi diye adlandırılan bu sürede işçinin iş sözleşmesi İşK. madde 15 kapsamında feshedilemez. Yani böyle bir durumda bildirimsiz ve tazminatsız fesih mümkün değildir. Deneme süresinin başlangıcı işçinin fiilen işe başladığı tarihtir. İşçi, iş sözleşmesinin yapıldığı tarihten sonraki bir tarihte işe başlamışsa, deneme süresinin başlangıcı işçinin fiilen çalışmaya başladığı tarih olacaktır.
4857 sayılı İşK.’da deneme süresinin en çok 2 ay olarak kararlaştırılabileceği düzenlenmiştir. Ancak bu süre eğer o işyerinde bir toplu iş sözleşmesi var ise toplu iş sözleşmesi ile 4 aya kadar uzatılabilecektir. Deneme süresi 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nda 2 ay, Deniz İş Kanunu’nda 1 ay ve Basın İş Kanunu’nda 3 ay olarak düzenlenmiştir. Söz konusu kanunlarda deneme süresinin toplu iş sözleşmeleri ile arttırılabileceğine dair herhangi bir düzenleme yoktur.
Peki deneme süresi içerisinde işçinin hastalanması ya da çalışamaz duruma gelmesi veya işin durması gibi sebeplerin varlığı halinde deneme süresi duracak mıdır? Deneme süresi somut bir süreye ilişkin olduğu için bu sürenin durması ya da kesilmesi söz konusu olamaz. Dolayısıyla deneme süresinin uzaması gibi bir durum söz konusu değildir. Ancak böyle bir durumda taraflar isterlerse yeni bir deneme süresi kararlaştırabilirler.
Deneme süresinin her iki taraf, işçi ve işveren tarafı için de eşit olması gerekir. Söz gelimi işçi için 1 ay olan deneme süresi işveren için 2 ay olarak kararlaştırılamaz.
Deneme süresi içerisinde işçi ve işverenin hak ve borçları nelerdir? İş sözleşmesinden doğan tüm borçlardan hem işveren hem de işçi sorumludur. Yani, işçi iş görmek, işveren de ücret ve sigorta yükümlülüklerini yerine getirmek zorundadır. Deneme süresinin amacı tarafların sözleşmeyi bildirimsiz ve tazminatsız olarak sona erdirebilmeleridir. İşçi ya da işveren deneme süresi içerisinde herhangi bir sebep belirtmek zorunda olmadan sözleşmeyi bildirimsiz ve tazminatsız feshedebilirler(İşK. m. 15/2).
Son olarak belirtelim ki, deneme süresi içinin kıdem süresine dahil edilen sürelerdendir. Örneğin işçinin yıllık ücretli izin hakkı ya da kıdem tazminatı hakkı hesaplanırken deneme süresi de dahil edilerek kıdem süresi hesaplanır. Ayrıca işçi deneme süresi içerisinde de sendikal faaliyetlere katılabilir. Örneğin çalıştığı işyerinde uygulanan greve katılabilir.
KAYNAKÇA
Akyiğit, Ercan, İş Hukuku, Seçkin Yayınları, 13. Basım, Ankara 2021.
Ekmekçi,Ömer/Yiğit, Esra, Bireysel İş Hukuku Dersleri, On İki Levha Yayınları 3. Baskı, İstanbul 2021.
Kenan Tunçomağ-Tankut Centel, İş Hukukunun Esasları, Beta, İstanbul, 6. Bası, Nisan 2013
Mollamahmutoğlu, Hamdi/Astarlı, Muhittin/Baysal, Ulaş, İş Hukuku Ders Kitabı ,Cilt 1, Güncellenmiş 5. Baskı, Ankara 2021.
Sümer,Haluk Hadi; İş Hukuku, Ankara 2016.
Süzek, Sarper, İşyerinin Devri Ve Hukuki Sonuçları , Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi Cilt: 15, Özel S., 2013

Share
246 Defa Okundu
#

SENDE YORUM YAZ

8+8 = ?

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER KÖŞE YAZILARI

  • Alaattin Özdemir Namı Diğer Alaattin Ağa (Keş Alaattin)

    27 Mayıs 2022 Köşe Yazarları

    1960'lı yıllardan beri tanıdığım Alaattin Ağabey'i ben bir kabadayıdan ziyade fakir fukara dostu adam gibi bir adam olarak tanırım. Keş Alaattin diye yazmadı kalemim ona olan sevgi ve saygımdan, ama yiğit lakabıyla anılır. Rahmetli Ahmet İslamoğlu hocam Alaattin Ağabey'in işletmeciliğini yaptığı Belediye Gazinosu'nun önünden geçerken ayağa kalkıp saygısını gösterdiğine tanık oldum. Büyüklerine saygılı küçüklerine sevgi dolu bir insandı. Ahmet Hocam da bir bayram sabahı vaazında yılda bir kez bayram namazına gelen de dağıtılan bu ikramdan seva...
  • DÜNYA HAMBURGER GÜNÜ

    27 Mayıs 2022 Köşe Yazarları

    Başta ABD olmak üzere, dünyanın dört bir yanında bilinen bir hazır yemek (fast food) sandviçi olan Hamburger, birçok farklı çeşitte yapılabilen ve oldukça popüler olan bir yiyecektir. Hamburger, herkes için vazgeçilmeyecek lezzetlerden birisidir. ”Hamburger Günü” her sene 28 Mayıs günü kutlanmaktadır. Hamburger, adını Almanya'daki Hamburg kentine borçlu olsa da, bugün dünya çapında bilinen ve sevilen bir yiyecektir. Hamburgerin sözlük anlamı “Hamburglu” dur. Hamburger, ilk olarak bir Türk boyu olan Orta Asyalı Tatar toplumundan çıkmıştır. Tat...
  • CIRTLIK

    27 Mayıs 2022 Köşe Yazarları

    Develi'de faydalı, zehirli ve faydalı vs.otlar hakkında bilgi sahibi değiliz. Veya biz bilgi sahibi değiliz. Bu konuda yazılı bir bilgimiz de yoktur. Bir ara K.Maraş'tayız. Orada dost bir biyolog arkadaşın elinden çıkma K.Maraş'taki ot ve bitki eşitleri ile değişik türleri üzerinde çok değişik bir dergi yazısı okumuş ve çok da hoşuma gitmişti. Develi'ye geldiğimde Tarım İl Müdüdürlüğü'ne uğramış ve varsa kaç çeşit nebatat var onları öğrenmeye çalışmıştım. 1OO çeşit'i biraz aşkın bitkinin listelendiğini görmüştüm. Halbuki K.Maraş'da Dr.arkadaş'...
  • Develili Kabadayılar ve Âlemin Adamları

    20 Mayıs 2022 Köşe Yazarları

    https://www.cagdasdeveli.com.tr/e-gazete/cagdas-develi-gazetesi-e-gazete/cagdas-develi-gazetesi-20-mayis-2022-sayfa-7.html...