logo

İŞ SÖZLEŞMELERİNDE DENEME SÜRESİ KONULMASI BİR ZORUNLULUK MUDUR?

4857 sayılı İş Kanunu’nda iş sözleşmesi , ‘bir tarafın bağımlı olarak iş görmeyi (işçi), diğer tarafın da ücret ödemeyi (işveren) üstlenmesinden oluşan sözleşme’ olarak tanımlanmıştır. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nda ise hizmet sözleşmesi olarak yer alan iş sözleşmesi, ‘ işçinin işverene bağımlı olarak belirli veya belirli olmayan süreyle iş görmeyi ve işverenin de ona zamana veya yapılan işe göre ücret ödemeyi üstlendiği sözleşme’ olarak tanımlamıştır. İş sözleşmesinin hukuki ve kişisel bağımlılığının bir sonucu olarak, hem işveren hem de işçi sözleşmenin ilk aşamasında iş ilişkisinin sürekliliğine dair kanaat oluşturmak için belirli bir süreye gereksinim duyabilirler. Ayrıca işveren işçinin o iş için gerekli yetenek ve niteliğe sahip olup olmadığını, işçi ise o işyerinin çalışma şartlarının ve işin kendisine uygun olup olmadığını değerlendirmek isteyebilir. İşte bu nedenle 4857 sayılı İşK. madde 15, ‘Taraflarca iş sözleşmesine bir deneme kaydı konulduğunda…’, diyerek iş sözleşmesinde deneme süresinin konulabileceğini düzenlemiştir. Burada dikkat edilmesi gereken husus taraflar iş sözleşmesinde deneme süresi öngörebilirler fakat bu bir zorunluluk değildir. Dolayısıyla her iş sözleşmesindeki başlangıçtaki süre deneme süresi olarak kabul edilemez. Kanun burada taraflara böyle bir hak vermiş ama zorunlu tutmamıştır.
İş sözleşmesinin deneme süreli olduğunu iddia eden işçi ya da işveren tarafı bunu yazılı delil ile ispatlamak zorundadır. Yani iş sözleşmesine açıkça deneme kaydının konulmuş olduğunun yazılması ve deneme süresi kararlaştırıldığının sözleşmenin içeriğinden açıkça anlaşılması gereklidir.
İş sözleşmesinin Kanunda düzenlenmiş birçok türü vardır. Deneme süresi kararlaştırma bakımından iş sözleşmesinin belirli ya da belirsiz süreli yahut kısmi veya tam süreli ve çağrı üzerine çalışma olup olmadığının bir önemi yoktur. Tüm iş sözleşmesi türlerinde deneme süresi kararlaştırılabilir.
Deneme süresi, iş sözleşmesinin başlangıcındaki bir süre olabilir. Uygulamada işyerinde çalışan işçi yine aynı işyerinde başka bir göreve getirildiğinde belirli bir süre deneneceği söylenir ki böyle bir kayıt kesinlikle deneme süresi değildir. Sözde deneme süresi diye adlandırılan bu sürede işçinin iş sözleşmesi İşK. madde 15 kapsamında feshedilemez. Yani böyle bir durumda bildirimsiz ve tazminatsız fesih mümkün değildir. Deneme süresinin başlangıcı işçinin fiilen işe başladığı tarihtir. İşçi, iş sözleşmesinin yapıldığı tarihten sonraki bir tarihte işe başlamışsa, deneme süresinin başlangıcı işçinin fiilen çalışmaya başladığı tarih olacaktır.
4857 sayılı İşK.’da deneme süresinin en çok 2 ay olarak kararlaştırılabileceği düzenlenmiştir. Ancak bu süre eğer o işyerinde bir toplu iş sözleşmesi var ise toplu iş sözleşmesi ile 4 aya kadar uzatılabilecektir. Deneme süresi 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nda 2 ay, Deniz İş Kanunu’nda 1 ay ve Basın İş Kanunu’nda 3 ay olarak düzenlenmiştir. Söz konusu kanunlarda deneme süresinin toplu iş sözleşmeleri ile arttırılabileceğine dair herhangi bir düzenleme yoktur.
Peki deneme süresi içerisinde işçinin hastalanması ya da çalışamaz duruma gelmesi veya işin durması gibi sebeplerin varlığı halinde deneme süresi duracak mıdır? Deneme süresi somut bir süreye ilişkin olduğu için bu sürenin durması ya da kesilmesi söz konusu olamaz. Dolayısıyla deneme süresinin uzaması gibi bir durum söz konusu değildir. Ancak böyle bir durumda taraflar isterlerse yeni bir deneme süresi kararlaştırabilirler.
Deneme süresinin her iki taraf, işçi ve işveren tarafı için de eşit olması gerekir. Söz gelimi işçi için 1 ay olan deneme süresi işveren için 2 ay olarak kararlaştırılamaz.
Deneme süresi içerisinde işçi ve işverenin hak ve borçları nelerdir? İş sözleşmesinden doğan tüm borçlardan hem işveren hem de işçi sorumludur. Yani, işçi iş görmek, işveren de ücret ve sigorta yükümlülüklerini yerine getirmek zorundadır. Deneme süresinin amacı tarafların sözleşmeyi bildirimsiz ve tazminatsız olarak sona erdirebilmeleridir. İşçi ya da işveren deneme süresi içerisinde herhangi bir sebep belirtmek zorunda olmadan sözleşmeyi bildirimsiz ve tazminatsız feshedebilirler(İşK. m. 15/2).
Son olarak belirtelim ki, deneme süresi içinin kıdem süresine dahil edilen sürelerdendir. Örneğin işçinin yıllık ücretli izin hakkı ya da kıdem tazminatı hakkı hesaplanırken deneme süresi de dahil edilerek kıdem süresi hesaplanır. Ayrıca işçi deneme süresi içerisinde de sendikal faaliyetlere katılabilir. Örneğin çalıştığı işyerinde uygulanan greve katılabilir.
KAYNAKÇA
Akyiğit, Ercan, İş Hukuku, Seçkin Yayınları, 13. Basım, Ankara 2021.
Ekmekçi,Ömer/Yiğit, Esra, Bireysel İş Hukuku Dersleri, On İki Levha Yayınları 3. Baskı, İstanbul 2021.
Kenan Tunçomağ-Tankut Centel, İş Hukukunun Esasları, Beta, İstanbul, 6. Bası, Nisan 2013
Mollamahmutoğlu, Hamdi/Astarlı, Muhittin/Baysal, Ulaş, İş Hukuku Ders Kitabı ,Cilt 1, Güncellenmiş 5. Baskı, Ankara 2021.
Sümer,Haluk Hadi; İş Hukuku, Ankara 2016.
Süzek, Sarper, İşyerinin Devri Ve Hukuki Sonuçları , Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi Cilt: 15, Özel S., 2013

Share
1.984 Defa Okundu
#

SENDE YORUM YAZ

6+9 = ?

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER KÖŞE YAZILARI

  • 15 TEMMUZ’U UNUTMAMAK LAZIM

    19 Temmuz 2024 Köşe Yazarları

    15 Temmuz 2016 işgal girişiminin üzerinden sekiz yıl geçti. Etkileri ve ülkemize ve necip milletimize verdiği zararlar hala devam ediyor. Bu sebeple 15 Temmuz 2016 işgal girişimini, ülkemiz açısından birçok yönü ile değerlendirmek elbette mümkündür. Peki, en büyük kayıplar hangi alanlarda olmuştur? sorusunun cevabı vermek zordur. Çünkü, Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nin o kadar çok ve çeşitli zarar ve kaybı olmuştur ki, bunu tam anlamıyla tespit etme imkânı maalesef yoktur. Tabi ki en önemli kaybı o gün verilen 252 şehididir. Bununla beraber 2734...
  • DÜNYA DONDURMA GÜNÜ

    19 Temmuz 2024 Köşe Yazarları

    Sıcak yaz günlerinde içimizi serinletirken mutlu eden dondurmanın da günü olduğunu biliyor muydunuz? Yaz sıcaklarının vazgeçilmezi dondurmanın varlığı her yıl tüm dünyada Temmuz ayının üçüncü Pazar günü “Dünya Dondurma Günü” olarak kutlanmaktadır. 2024 yılının 3.cü pazarı 21 Temmuz gününe denk gelmektedir. Dondurma Günü ilk olarak 1984 yılında, Amerika Birleşik Devletleri’nde Başkan Ronald Reagan tarafından ilan edilmiştir. Bütün dünya insanlarının dondurmaya olan zaafı sayesinde zaman içerisinde tüm dünyaya yayılmıştır. Her yıl temmuz ayın...
  • KUR’AN’I OKUMAK, ANLAMAK VE YAŞAMAK

    12 Temmuz 2024 Köşe Yazarları

    Yaz Kur’an Kurslarımız hem camilerimizde ve Kur’an Kurslarımızda başladı ve devam ediyor. Bu önemli faaliyet, dinimize kaynaklık eden Kur’an-ı Kerim’in insanlığa getirdiği rahmet yüklü mesajlarını başta ümidimiz, istikbalimiz olan çocuklarımız olmak üzere toplumun bütün kesimlerine ulaştırmayı ve paylaşmayı hedeflemiştir. Bu sebeple, başta öğrenci velilerimize, kurslarda görev alan tüm hocalarımıza ve ilgili kişilere büyük sorumluluklar düşmektedir. Sorumluluğun büyüklüğü kadar da mükafatının olduğu aşikardır. Peygamberimiz Hz. Muhammed (s.a.v....
  • ÇOK ANLAMLIK BAĞLAMINDA FİTNE KAVRAMI

    12 Temmuz 2024 Köşe Yazarları

    Fitne kelimesi, sözlükte “altın ve gümüş gibi değerli madenleri saflığını anlamak için ateşte eritmek” mânasına gelen fetn kökünden türemiştir. Klasik sözlüklerde ise : “Sınama, maddî ve mânevî sıkıntı, üzüntü, belâ ve felâketle imtihan etme.” şekilde sıralanmıştır Kur’ân-ı Kerîm’de atmış âyette fitne kelimesi ve türevleri geçmektedir. Fitnenin Kur’an’daki kullanımına göre bir çok anlamı vardır. Başlıca şu mânalara geldiği görülür: Sınama ve imtihan (Bakara,102; Tâhâ,40, 85, 90, 131); Şirk, küfür, müşriklerin Müslümanlara uyguladıkl...