logo

EVEREK ERMENİLERİNDE BAYRAMLAR : HAÇ DAĞI YARIŞI

Şimdi elimde 2018’de, Hrant Dik Vakfı’nın yayınlarından Ermeni Kültür Varlıklarıyla Develi adlı eseri dikkatlice okudum. Bu eser Develi Ermenileri üzerinde yazılmış, müstakil tek eserdir. Yine eseri okuyunca gördük ki Develi’den başka ülkelere göçenlerden bazıları önemli hatıralar ve monografiler yazdıklarını görünce çok sevindim. Ama unutmayalım ki bu yazarlarımızın ne kadar tarafsız yaklaşma olursa olsun, yeri geldiğinde tarafsızlıklarını da kaybettiklerini bilerek, bu eserleri okuyacaksınız! Sabırla.
Her ne ise. Bu sütunlarda, Everek Ermenileri üzerine yazdığım bazı yazılarımızın bu kitapta kaynak olarak kullanıldığını görünce çok memnun oldum. Hrant Dink Vakfı yayınları arasında, Sivas ve Malatya da ayrı kitaplarda “Ermeni Kültür Varlıklarıyla “başlığı ile bir set olarak yayınlandı.
Biz Müslümanlardan kısa bir dönem önce MS.995-1010 tarihleri arasında Van’ın şimdiki Everag/Gürpınar ilçesinden, Bizanslılar tarafından : Siz Gürcülerle birleşip Bizans ordusunu arkadan vuruyorsunuz, diyerek tehcire tabi tutulup bir kısmı o zamanki Develi’nin Süryanice adı Gabadonya adı verilen yere gelenlerdir.
Sonradan buraya Ermenilerden kısa bir süre sonra gelen Dev Ali veya Seyyid Emir Ali komutasındaki Develi aşireti Yukarı Develi’ye geldiğinde Rumları buldular. Onları yenip, Zengibar kalesini ele geçirdiler. Buraya yerleşip Develi adını verdiler. Bu gün Anadolu coğrafyasında on iki adet Develi köyü vardır. Bu konuyu Türk tarihçileri belgelere dayanarak açıklarken okuduğum kitap da Ermenilerin Develi’ye gelişleri 650 yıl önceye tarihlendirmektedirler. Bu tarihî gerçeğe aykırıdır. Rumlardan bir kısmı İstanbul ve civarına göçerken bir kısmı da Develi Ovasının sulak bir yerine inerek Horminots/Aya Kostan/ Reşadiye adını verdiler.
Fenese, kitaptan aldığımız bilgilere göre “..Yukarda zikredilen tarihten yaklaşık 200 sene sonra, Feneseliler Konya taraflarından göç edip buraya gelip yerleşmişlerdir….Vadinin yukarı tarafında….yukarı doğru ilerleyerek ev yapmaya başladılar ….Surp Toros adında bir kiliseleri, Rupinyan adında bir okulları ,çarşı içerisinde bir çok dükkanları vardı.(s.44).Ermeniler yerleşim yerleri şöyle gösterilir: Fenese Ermeni (1. Aşağı Mahalle, 2.Yukarı Mahalle. )
Everek ‘te ise (1.Kilise, 2.Tekuşe,3.Su, 4.Kasapoğlu mahalleleri) mevcuttur. Everek Ermeni mahallerinde 1000 haneden oluşmaktaydı, şimdi ise 30 hane mevcuttur.…Fenese 800 haneye sahipken ,ş,mdi 150 hane var..
Everek’in sadece kumaş ve bakkaliye satılan 150 dükkanlık çarşısı Yoğurt Pazarı olarak anılır…Fenese ise birinci sınıf çarşıya sahiptir. ..s.44)”
İlbe konusunda şu bilgi verilir: ”…Haç Dağı çıkışındadır. Surp Asdvadzadzin adında bir kaya kilisemiz vardır.150 yıl evvel Haçından gelen , yaklaşık 100 hane göçmen oray yerleşmiş….Everekli Kalfaların Garabet Sırpazan buraya geldiğinde bu kilise ile ilgilendi…Okul için iki üç oda inşa ettirdi Everek ve Fenese’den ,her Çarşamba bu kiliseye adak için adak ziyarete gidilirdi. s.46-48)”
İşte Ermeniler ta ki isyan hareketlerine girişinceye kadar Türklerle barış içerisinde yaşamışlardır. Ermeni kültüründen yıllar içerisinde her yıl uygulanan bir geleneksel bir şenlikleri vardır: vardır: Bunlardan en önemlisi: Haç Dağı Yarışı.
Kitaptan aldığımız bilgilere göre Ermenilerin : Dzinuntlar (Noel), Zadikler (Paskalya) adlı iki önemli bayramları vardır. Ermeniler eskiden beri Fenese, İlbe ve Everek bölgelerine yerleşmişlerdir. İşte üç bölgenin en önemli şenliği ise yukarda andığımız Haç Dağı Yarışı şenliğidir.
Haç Dağı Yarışı, Develi bağlarında üzümlere Ağustos ayında alaca düşünce yapılır..Bu o zamanlar önemliydi. Çünkü üzüm ve şırasından yapılan ticari malzemeler ticarî hayatımız için önemliydi. Türklerde ise sergilik zamanı menteş yemeği şöleni yapılırdı. Bir patlıcan yemeği …Ama uygulandığı zaman İstanbul ve Ankara başta olmak üzere buralarda bulunanlar bağlara davet edilir çoğu payton / yaylılarla ve temiz elbiseleriyle gelirler, etler dallarda sallanır, halılar üzerine oturulurdu. Gramofonlarda plaklar çalardı. Cirit oynanır, güreşler tutulurdu!
Gelelim Haç Dağı Yarışı’na. Bu konuda kitapta şu bilgiler var:”Ağustos’ta, Asdvadzadzin (Meryem Ana)Yortusu’nun Cumartesi akşamı, Everek’in doğusunda, Fenese’nin güneyinde bulunan ve Haç Dağı olarak adlandırılan küçük bir dağa tırmanır, orada ateş yakardık. Everekliler bir yanda, Feneseliler diğer tarafta…Herkes ateşi görmek için damlara çıkardı. Halk dam üzerinde uzun sopalarla meşaleler hazırlar,küçük çocuklar” Haç ağacı yanıyor !”diye bağırırlardı. Türkler de bize eşlik eder o günü kendilerine özel kılar “çıra yandı”derlerdi.
Everekliler o gün Erciyes Dağı’na çıkar ,orada da ateş yakardı s.46”
Develi kültüründe iki ayrı milletin birleştirici ortak kültüründen bir sayfadır. Ama her millet te kaderini yaşar!

Share
658 Defa Okundu
#

SENDE YORUM YAZ

7+5 = ?

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER KÖŞE YAZILARI

  • DEVELİ MEZARLIKLARI

    18 Eylül 2020 Köşe Yazarları

    Develi Mezarlıklarını, tarihi Develi köy mezarlıkları da başta olmak üzere (Ayşepınar, Çomaklı, Fraktın, Havadan, İncesu, Köseler, Madazı, Pungu, Soysallı, Sindelhöyük, Zile vs) dahil olmak üzere gezmediğim yer çok azdır. Ama o kadar arzu etmeme rağmen maalesef inceleyemediğim yerler de var. Mesela Karacaören, Kızık, Öksüt, Satı vs gibi. Mezartaşları bir köy tarihi ve bulundukları mekan için çok önemli yazılı belgelerdir. Tıpkı ibadethane olmaları ayrı bir konu ama kitabeli camiler de aynı konuda aydınlatıcı belge sunarlar.! Yeter ki dikkatli ...
  • DÜNYA TEMİZLİK GÜNÜ

    18 Eylül 2020 Köşe Yazarları

    Toplum olarak ortak paylaştığımız yaşam alanlarının temiz tutulması bir vatandaşlık görevidir. Toplum içerisinde bulunan toplum bilinci ve sorumluluk duygusu kişinin ilk önce kendisine saygı duyması ile başlar. Yaşamsal alanların korunması, doğaya, yeşile sahip çıkılması ve çevre temizliğinin önemi herkesin ortak sorumluluğudur. Temiz bir çevre, insan sağlığı ve refahı için temel niteliktedir. Çevre Temizliği, günümüzde dünyanın en önemli sorunları arasındadır. Bütün bunların temel amacı, insanları çevre temizliği konusunda bilinçlendirmektedi...
  • DÜNYA AVCILAR GÜNÜ

    11 Eylül 2020 Köşe Yazarları

    Merkez Av Komisyonunca, avına izin verilen yaban hayvanı türlerini, doğal denge içerisindeki yapıyı bozmadan, tespit edilen zaman ve miktarlar ile belirlenen esas ve usullerle, canlı veya cansız ele geçirmeye çalışmaya Avcılık, bunu yapan kişiye de Avcı denilmektedir. İnsanoğlu yaratıldığı günden bu yana besin arama ve karnını doyurma zorunluluğunu duymuştur. Mağara dönemi insanları beslenmek, giyecek sağlamak ve kendilerini korumak için avlanmak zorunda kalmışlardır. Bir yandan bitki kökleri toplayıp toprağı işlerken diğer yandan av aletlerind...
  • YAZARLARIMIZIN YAZILARINI OKURKEN

    11 Eylül 2020 Köşe Yazarları

    Çağdaş Develi Gazetesi’ nin yayınlandığı 2003 yılından beri elimizden geldiğince haftalık bir değişik konulu yazı yetiştirmeye çalışırım. Bu yazıların hepsi Develi ile ilgili tarih, sosyal, kültürel, siyasî, edebiyat vb konulardadır. İnşallah, bu yazılar bir plan dahilinde yazılmıştı; kitaplaştırıldığında inanıyorum ki Develi kültürü ve medeniyeti adına değerli çalışmalar olduğunu hepimiz göreceğiz. Zira bu yazıların çoğu tabir yerindeyse iğne ile kuyu kazmak kabilinde yazılmıştır. Çünkü küçük yerlerde bilgi toplamak o kadar zahmetlidir. Fotoğr...