logo

DEVELİ’DE SU MEDENİYETİ

Develi’nin imar konusunda önemli bir meselesi de Develi mahallelerinin gerdanlığı olan ve mahallenin kuruluşunda olmazsa olmaz yapısı olan çeşmelerdir.Develi çevresinde Avlağa,Homurlu, Zamantı ırmağı, Çomaklı suyu ;Develi merkezinde ise:Erciyes, Elbiz, Köşk Pınar, Keşişin Havuzu yanında yer altı suları da başlıca su kaynaklarımızdır.
Bir zamanlar Develi’nin su kaynaklarının en bol olduğu yer,Çomaklı Deresi ile Zekerin Deresi’nin birleşme yeridir.Burada kaynakların üzerine yapılan iki çeşme, debbağhaneler vardı. Bu bakımdan buraya Seyrânî’nin bir şiirinde de adı geçen “Su Mahallesi” adı verilmiştir.Şimdi burası Helen dilinden gelen” ışıklı,parıltılı” su anlamına gelen Venk adı ile anılmaktadır.Çomaklı’dan gelen büyük bir selle buradaki var olan çeşmeler kum altında kaldılar ve yok oldular.Ayrıca mevcut hamamın suyu üzerine de bina yapıldı da bu binanın temeli açılırken suyun yatağı kurutmak için çok beton dökülmüştü.

1391
Zekerin Deresi bir zamanlar Develi’nin bir hayli su değirmeninin ve debbağhanelerin yer aldığı su bölgeleriydi. Yine bu bölgelerde ev içlerinde ,sokak ortasında ve ev bahçelerinde özel eşilmiş ve sıvanmış su kuyularını da unutmayalım.1990’da yaptığım araştırmalarda 9 adet böyle kuyu ile 0 yıllarda hala kurnalarından sular akan ile veya ayakta olan şu 9 çeşmelerimizi tespit etmiştik: İmampınar, Öksenek, İbrahim Ağa Mahallesi, (1934) Ulu Cami (1904) ,Oruza,(?),Müritler,(1883)Kasap Seyit(1620 (?)Tamir:1885), A.Everek Mescit(1945),Bahçebaşı (1956),
Konuya bütünlük kazandırmak için kaybolan çeşmeleri de doktora çalışmam sırasında şöyle tespit etmiştik .A.Everek’te Ramazan Özçay’ın evinin altındaki Büyük Küllük, Salhane yanındaki sanatsal Çeşme, Hacı Ömer (1908),ile Derebahçe-Bahçebaşı arasındaki kör çeşme, Meteris, Hasilli ve, Babıyan Çeşmeleri.
Bu konuda bir derlendirmede bulunan sanat tarihçisi Kadri Sayılgan’ın, 18.04.2013tarihinde Develi Gazetesi’nde yayınlanan “Su Medeniyeti ve Develi Çeşmeleri” adlı yazısı da konuya ilgi duyanlar için önemli bir kaynaktır.Develi çeşmelerinden sanatlı olanlar Yukarı Develi’dedir.Çoğu kitabeleridir.Bu çeşmelerin en eskisi 1769 yılında yapılan Aşağı Mahalle çeşmesidir.
Yukarı Develi’de su kaynakları ve çeşmeler konusunda Emir Ali Özçakır kardeşimizin yazdığı “Dev Ali Diyarı Yukarı Develi,Kayseri 2012” adlı kitabı ilgi duyanlara kaynaklık eder.
Bu konuda yine aynı sütunda Develi mahallelerini anlatırken çeşmelerimiz hakkında bilgiler sunmuştuk. Çeşmeler, yapısal özellikleri, haftları,kurnaları ve fonksiyonları ile her mahallenin önemli yapılarıdır.Develi’de de hızlı bir yenileşme sürecindedir.Ortak su kullanımı evlerimize kadar girince ve çeşmelerin su yolları üzerine binalar yapılınca görevlerini tamamlayan çeşmelerimiz de ihmale uğradılar.Hatta arsa sahipleri için yük olmaya başladılar.
Geçmişte bir sokak ve mahalle kültürü vardı.Bölüşme ve dayanışma son derece önemliydi.Şimdi ise Develi’de apartman hayatı ve yalnızlaşan insanlar topluluğu var.Her mahallenin en önemli yapısı olan ve hepsi hayırseverlerin yaptırdığı çeşmeler bugün gelişen su dağıtım şebekesi ile çoğu fonksiyonunu kaybetti.Bazıları en güzel yerleşim yerlerinde. Çok kişi bunların kaldırılıp, arsalarının kıymetlenmesini sabırsızlıkla bekliyorlar!Halbuki, ele almadığımız Develi hamamları, havuzları ve bu değerli çeşmeler ecdatın tarihe düştüğü notlardır.Bunlar bize hayır sahiplerimizin birer yadigarlarıdır.
Hassasiyetimiz sonucu Ali Ağca Bey zamanında Müritler Çeşmesi’nin bir kısmı ile Recep Özkan zamanında da Everek Ulu Camii Çeşmesi ile Venk çevre düzenlemeleri ile yenilenmişlerdi.Venk’in orijinal halinden çok şey kaybettiğini görebiliriz.Bir daha burası gözden geçirilmelidir,diye düşünüyoruz.Gerek Müridler çeşmesi ve gerekse Venk’in orjinalinde su kaynağının her iki yanında 2-3 metreye yakın sallar uzanırdı.Burada mahalle sakinleri çamaşır,yün ve halılarını yıkar,aynı zamanda bulgurluk zahirelerini bol su içinde temizlerlerdi.Şimdi busallar ortadan kalkınca işlevinden çok şey kaybettirildi.Yeniden düzenlenebilir.
Bu bakımdan definecilerin de elinden kurtarılarak çeşmelerimiz ve hamamlarımız yeniden ele alınmalı ve çevre düzenlemeleri ile insanımıza tarihimizi tefekkür ettirmelidir. Yıkmak kolay ama emanete Develi tarihi ve kültürü adına sahiplenmek ve çeşmelerimizi ihya etmek de her duyarlı insanımız için bir borçtur.
26.01.2015 Çağdaş Develi Gazetesi

Share
1.361 Defa Okundu
#

SENDE YORUM YAZ

6+2 = ?

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER KÖŞE YAZILARI

  • MEZİYETLİ BİR AĞABEYİMİZ : MAZHAR GÜNGÖR

    25 Eylül 2020 Köşe Yazarları

    Develi’de ortaokul ve lise bugünkü binalarında, aynı anda eğitim yapıyorlardı. İstiklal mezun olduğum 1959-1960 öğretim yılında , Develi Ortaokulu’na kaydoldum. Orta 1’de ve Lise !’de sınıfta kaldım. Sekiz yıl bu sayılı okulumuzda neler gördüm, neler! Develi Lisesi 15.09. 1957 yılında eğitim ve öğretime başlamıştı. Lisemiz 2.sınıfta bir yönetmelik değişimi ile ”Edebiyat ve Fen bölümleri”ne ayrılmıştı. Yalnız Fen bölümünün açılması için on beş öğrenci gerekiyordu. On dört öğrenci gerekiyordu. Fakat bir öğrenci eksikliği ile fen bölümü açıla...
  • Aşağı Everek’teki Osman Usta’nın “Numune Kıraathanesi”

    25 Eylül 2020 Köşe Yazarları

    Değerli hemşehrim Metin Usta ile bir konuşmamızda babası merhum Osman Usta'yı rahmetle andık. ”Babam 40 yıl İstanbul'da kaldıktan sonra Develi'ye dönmüş, Develi sevdası ağır basmış, bir Develi sevdalısıydı” diye anlattı. Develimizde İz Bırakan merhumu anmak maksadıyla ulaşabildiğim bilgiler ve fotoğraflar nihayetinde bu yazı kaleme aldım. Osman Usta'nın babası Kervancı Süleyman'dır (Hanife'nin Süleyman) olarak da tanınırmış. O yıllarda çevre vilayetlere Develi'de yetişen ürünleri atla götürür, oradakileri de Develi'ye getirir satarmış. Kervan ...
  • DÜNYA KALP GÜNÜ

    25 Eylül 2020 Köşe Yazarları

    Kalp- damar hastalığı gerek dünyada gerekse ülkemiz için tehdit olmaya devam etmektedir. Yaşamı tehdit eden sağlık sorunları arasında ilk sırada yer alan kalp hastalıkları, anne karnından başlayarak her yaş grubunda görülmektedir. Tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de kalp hastalığı ömrümüzü kısaltan en önemli nedenlerden birisidir. 2000 yılından bu yana her yıl 29 Eylül günü, “Dünya Kalp Günü” olarak kutlanmaktadır. Burada amaç, ülkemiz ve tüm dünyada en başta gelen ölüm sebebi olan kalp damar hastalıklarına dikkati çekmek, halkın bu şekilde b...
  • DEVELİ MEZARLIKLARI

    18 Eylül 2020 Köşe Yazarları

    Develi Mezarlıklarını, tarihi Develi köy mezarlıkları da başta olmak üzere (Ayşepınar, Çomaklı, Fraktın, Havadan, İncesu, Köseler, Madazı, Pungu, Soysallı, Sindelhöyük, Zile vs) dahil olmak üzere gezmediğim yer çok azdır. Ama o kadar arzu etmeme rağmen maalesef inceleyemediğim yerler de var. Mesela Karacaören, Kızık, Öksüt, Satı vs gibi. Mezartaşları bir köy tarihi ve bulundukları mekan için çok önemli yazılı belgelerdir. Tıpkı ibadethane olmaları ayrı bir konu ama kitabeli camiler de aynı konuda aydınlatıcı belge sunarlar.! Yeter ki dikkatli ...