logo

DEVELİ’DE KAYBOLAN MESLEKLER-1

1573

Şair-yazar-araştırmacı Ahmet Sıvacı dostumuz birkaç yıl evvel “Kayseri’de Kaybolan Meslekler,Kayseri 20010 ?” adlı bir kitap çıkarmıştı.Güzel bir çalışma.Şair duygusuyla yazılmış,duygulu cümleler.Meslekler ve ustaların hayatı nakış nakış işlenmiş.Hele kendi çektiği fotoğraflar harika.İşte bu ciddiyetle hazırlanmış eseri ne zaman okusam acaba Develi Ticaret Odası böyle bir çalışma başlatamaz mı,diye çok düşünmüşümdür.Hi,ç kimse kusura bakmasın,ilgililerin Avrupa şehirlerini gezme yerine Avrupa prensiplerine göre verimli çalışmaları örnek alsalar,daha ciddi iş yapılamaz mıdır.?
Yazılarına ve kültürüne hayran olduğum merhum Münevver Ayaşlı Hanım Efendi, işine gelmediği veya fazla açıklama yaparak polemiğe düşmemek için,söz bu safhaya geldiğinde:Geçelim,derdi.Biz de geçiyoruz zaten, erbabına samimi bir uyarı !
İşte bu kitabı ilk gözden geçirdiğimizde ,Develi’de ilk okula başladığım yıldan (1954) bugüne kadar gözlemlediğim meslekler içerisinde, gelişen teknoloji ile birlikte ev düzenimizin farklılaşması vb.sosyal ve ekonomik sebeplerle bir çoğunun unutulduğunu gördük.Bu konu elbet kitaplık çapında.Ancak biz şimdilik bazı kaybolan mesleklerden bazılarını sıralamak isteriz:
Yazın Erciyes’ten kar getirme
Yaz aylarında,sıcaklar bastırınca insanların hararetlerini dindirmek için Erciyes’ten getirilen teliz torbalar içerisinde getirilen karlardan faydalanırdı.Elbette buzdolapların mutfağımızın baş köşesinde yer almadığı zamanlar.İşte bu kar getirme işlemini ticaret adına gerçekleştiren bir Adil Ağa vardı.Dere sokakta evi vardı.Fırsatını bulunca çuvallarına saman doldurur Erciyes’e giderdi.Orada çuvala girecek büyüklükte,dikdörtgen biçiminde testere ile kesilmiş karların üzerine samanlar serpilir ve çuvala konduktan sonra etraflarına yine saman basılır ve çok az erime ile Develi’ye getirirdi.Çoğu zaman evine daha varmadan caddede ve sokaklarda karı yine testere ile keserek satardı.
Bu satın alınan karlar,ya kırmızıca denilen evlerimizde bir köşede duran, içi su dolu küpe veya küçük testilere boşaltılırdı.Amaç suyu soğutmaktı.Bunun yanında bu karla asutma denilen ve üzerine pekmez dökülerek bir çeşit tatlı elde edilirdi. Fazla karlar evlerde samanlar içerisinde veya çoğu evde bulunan soğuklularda kaplar içerisinde korunurdu.
Develi’nin tek dodurmacısı da Hüseyin Efendi adında biriydi.Sınıf arkadaşım pofu Hamdi’nin babasıydı. Dükkanı da bugün Çarşı Camisi’nin karşısında bir evin zemin odalarından biriydi.Kar,dondurma üretiminin olmazsa olmaz maddesidir.Yalnız Hüseyin Efendi dondurma yapımında kullandığı karın Erciyes’ten getirildiği bir gerçektir.Ancak Hüseyin Efendi karı kendi mi getirir yoksa getirtirdi mi,bilemiyoruz.
Leblebicilik.
Hammaddesi nohut olan leblebi, nohudun farklı sıcaklığıyla elde edilen bir kuruyemiş çeşididir. Develi’de bazı köylerimizin nohutları güzel olur.Çomaklı,Çöten,Gazlıgömedi,Kızık vb köylerimizin nohutları hala makbüldür.Leblebi üretiminde bu nohutlar kullanılırdı.Çocukluğumun ve Develi’nin tek leblebicisi vardı:Ese Dayı.Develi’de başka leblebici yoktu.Ese dayının dükkanı Aşağı Everek’te Yoğurt Pazarı’nda,Başoğlu’nun Kıraathanesi’nin karşısındaydı.Aynı zamanda yaman bir avcı idi.Oğlu Hikmet İstiklal İlkokulu’nda sınıf arkadaşımızdı.Ese Dayı’nın leblebi üretmeye başladığını biz ,leblebi kokusunun çarşıya yayıldığı zaman anlardık.
Sıcak leblebiyi dinlendirdikten sonra elemeye tabi tutardı.Bu bakımdan değişik elekler ,kalburlar kullanırdı.Alta dökülen kavrulmuş ve çoğu kırık olan leblebilere “kırık leblebi” veya “piç leblebi” derlerdi ki bunları özellikle genç erkekler satacakları kadarını bir çuvala doldurur “el terazisi” ile hem satarlar ve hem de kuru kaysı çekirdeği ile eskimiş yün çorapları veya doğrudan yün ile değiş tokuş yaparlardı.Bu kâlı bir iş olmalı ki sokaklarda bu konuda bir çok büyüklerimizi görürdük.Haydi,sıcak leblebi…Çekirdek alıyom…Yün alıyom….. diyerek bir de naraları vardı.
Ese dayı öldü,Develi’de leblebi üretimi durdu.Fakat yerini hazır çerezciler aldı.Şimdilerde hazır leblebiler, makine sistemi içerisinde ısıtılarak satılmaktadır.Develi İş Dünyası -2005 ,Basım yeri ?,Basım Tarihi ? ,adlı eserde görüyoruz ki Develi’de yedi adet çerezci gözükmektedir.
Ancak eskiden beri herhalde leblebi, işret sofralarında meze olarak kullanıldığı için insanımızın çerez konusunda en çok tercih ettiği damak zevkinde şemşamer / şems ü kamer veya bir başka söyleyişle ay çekirdeği tercih edilmektedir.
Lastik Ayakkabı Üretimi
Çarık ayakkabı,.Bizim kuşak lastik ayakkabı olarak Kardeş ve Cızlavet marka sanayi üretimi lastik ayakkabı ,ardından naylon terlik ve ayakkabıyı da gördü.Yetmedi özellikle medrese hocalarının giydikleri galoş ayakkabılar ile çarık ve çeşitlerini ile fos mes,pantuf,mest ve kundurayı da gördük.
Gislaved, Türkiye’de, özellikle de kırsal kesimde 1930’lu yıllardan beri kullanılagelen lastik ayakkabının adıdır. Genellikle Cızlavet veya Cislavet biçiminde de telaffuz edilir.Bunun yanında bir de Türk üretimi Kardeş lastik ayakkabı vardı.İşte piyasada sanayi ürünü olarak Kardeş Lastik ayakkabı ile birlikte satılırdı.İşte bu lastik ayakkabılar yanında daha ziyade çarıklara benzer bir de yapıştırma usulü ile lastik ayakkabılar üretilirdi.Bu ayakkabılar yanında sadece erkekler için üretilen tabanı lastik ,üzeri deri olan ayakkabılar vardı ki genelde köylüler kullanırdı.Bunların ana malzemesi arabaların dış ve iç lastikleri kullanılırdı.Otomobil dış lastiklerinden eskimiş olanların çeperleri incecik kesilir bizim çocuklar için çember yapılır ve makaralı tellerle sürülürdü.Ciddi bir çocuk oyuncağı idi.,Çelik kısımları bıçkı ile lastiklerinden ayrılır ,lastik kısmı ise çarıklarda taban olarak kullanılırdı.
İç lastiklerden de solüsyonlarla yapıştırma usulü ile lastik ayakkabı yapılırdı. Aşağı Everek’te esas adını bilmiyoruz, ama Hasan isminde oturan bir Ermeni ustamız vardı.Kendisi hem ayakkabı tamirciliği hem de lastik ayakkabı üretirdi.Çok ciddi ve hakiki bir ustaydı.Biz, yanında ,okullar kapandıktan sonra yaz tatillerinde iki dönem çıraklık yaptık.
Lastikler önce kalıplara göre bıçak veya makasla kesilir.Sonra törpü nerede?Bir kiloluk zeytin yağı tenekesi bir çivi ile delinirdi.Bu delinen kısımlar bir sopaya çivilenir törpü elde edilirdi.İşte bu yapma törpülerle lastik kenarları törpülenirdi.Sonra törpülenen bu kısımlar sülüksüyon / solüsyonlanırdı.Biraz bekledikten sonra bunlar yapıstırılır ve çeşitli aletlerle sıkılaştırılırdı.Yanılmıyorsak Fenese’de de Uzun Çarşı’nın şakacısı Şeker Ahmet de bu işi yapardı.Özellikle yaz günlerinde bu lastik ayakkabılar çok kötü kokardı.Ayaklar mantar olurdu.Bu ayakkabıların tercih edilmesi ise fiyatlarının ucuzluğundandır.
Bu gün bu ayakkabılar,sanayileşme karşısında eridiler ve Etnografya müzesinde yerlerini almışlardır..
Not:Develi’de kaybolan meslekler yazımız devam edecektir.
5.11.2015 Çağdaş Develi

Share
1.773 Defa Okundu
#

SENDE YORUM YAZ

10+3 = ?

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER KÖŞE YAZILARI

  • İstanbul Develi ve Yöresi Derneğimizde Başkan Necati DEVELİOĞLU Dönemi : ( 25.11.2001 – 09.11.2003)

    14 Nisan 2021 Köşe Yazarları

    24.11.2001 Tarihinde Yapılan Olağan Genel Kurul yapılarak yeni yönetim belirlendi. Buna göre; Başkan: Necati Develioğlu, 2.Başkan: Coşkun Aksu, Muhasip: Mehmet Papak, Genel Sekreter: Ramazan Kaya, üyeliklere; Mehmet Bingöl, Prof. Dr. Burhan Kuzu, Hayrettin Ertekin, Nevzat Çulhaoğlu, Mehmet Paksoy seçildiler. Develili olarak belli bir kariyeri ve birikimi olan, ülkemiz genelinde, gerek resmi, gerekse STK'larda lider durumda olan medar-ı iftiharlarımız; Başbakan Yardımcısı Sayın Hüsamettin Özkan, Anadolu Holding Yönetim Kurulu Başkanı İzzet Öz...
  • DÜNYA BİYOLOĞLAR GÜNÜ

    14 Nisan 2021 Köşe Yazarları

    16 Nisan tarihi her yıl ülkemizde “Biyologlar Günü” olarak kutlanmaktadır. Biyologlar, canlı sistemini ve onunla ilişkili tüm sistemleri inceleyen, anlayan, anladıklarından yepyeni şeyler üreten, ürettiğini yine canlılar ve çevresindekiler için faydalı hale getiren bilim insanlarıdır. Biyologlar, biyoloji çerçevesinde tüm araştırmalarını yapar ve çalışmaları yürütürler. Biyoloji, gelecek nesiller için sağlık, çevre, gıda, enerji gibi başlıca alanlarda sürdürülebilir bir topluma önemli ölçüde katkılar sunan ve hızla gelişen bir bilimdir. Biyolo...
  • DEVELİ’DE KUMAR VE KUMARHANELER-1

    14 Nisan 2021 Köşe Yazarları

    Cumhuriyet Gazetesi'nin 4. Nisan 2021 tarihli ekinde Tayfun İşbilen tarihî binalar ile kumarhaneler arasındaki bağı ortaya koyan kısa fakat özlü bilgiler veren bir yazısı dikkatimi çekmişti. “Casino binaları mimarisi kadar tarihteki ziyaretçileriyle de ünlüdür. Rus yazar Dostoyevski ve Tolstoy, Baden Baden de büyük paralar kaybetmiştir.” Diyordu yazar 1935-2.Hükümet Konağı ve Şehir Kulübü Bu sütunlarda daha önce “Develi'de Eğlence Dünyası” adlı Bir dizi yazı yazmıştık. Bu yazılarımızda insanlarımıza keyif veren tütün, sigara, kahve, enfiye, ş...
  • İstanbul Develi ve Yöresi Derneğimizde Başkan Muzaffer AKSU Dönemi: (21.04.1996-25.11.2001)

    09 Nisan 2021 Köşe Yazarları

    İstanbul Develi ve Yöresi Derneğimizde Başkan Muzaffer AKSU Dönemi: ( 21.04.1996-25.11.2001) Yapılan olağan Genel Kurul toplantısı sonunda: Başkan; Muzaffer Aksu, 2. Başkan; Selim Develioğlu, Sekreter; Orhan Deveci, Muhasip; Mehmet Papak, Yönetim Kurulu Üyelerine; İhsan Bingöl, Mahir Sevimay, Hüseyin Eren, Orhan Deveci, Mahmut Gürcan seçildiler. Yeni görev bölümü Fatih Kaymakamlığı'na bildirildi. Dernek yetki belgeleri yeniden düzenlendi. Muhasip üye Mehmet Papak'a yetki belgesi çıkarıldı. Büyükçekmece'ye şube olarak verilen iznin genel k...