logo

DEVELİ’DE KADIN HAPİSHANESİ

Develi 1870 yılında Kayseri’ye bağlı bir kaza olmuştur. İlk kaza merkezi bugün, hala yaygın adıyla anılan “Eski Saray” denilen Venk bölgesinde Hüseyin Sağlam‘ın dere kenarındaki evinin bulunduğu alandır. Osmanlı salnamelerinden de öğrendiğimize göre burada iki katlı Kaymakamlık binası çevresinde Müritler Çeşmesi ve Müritler Mescidi, Seyrânî Hamamı, İnkılap İlkokulu. PTT vb. idarî yerler yapılmıştır. Daha sonra bu bina İstiklal İlkokulu’na taşınmıştı. Değerli bir İslam tarihçimiz M.Asım Köksal bu okul’da “sınıf çavuşluğu / sınıf başkanı” olarak görev yapmıştır.
1288 / 1871 tarihli Ankara Vilayeti Salnamesinde Konak’ın / Hükümet Konağının bulunduğundan bahsedilir ki bu konak işte Venk bölgesinde yapılan bu binadır. Daha sonra kazanın yönetim yeri, Elbiz tarafına kaydırılmış ve 2.Sultan Abdulhamid zamanında 1905’te tamamlanan, şimdilerde ”Askeri Lojman “ olarak kullanılan bina Mimar Hakkı bin Mahmut tarafından inşa edilmiştir.
1957-58 öğretim döneminde bizim İstiklal İlkokulu’nda öğretmenimiz (Allah uzun ömür versin) emekli valilerimizden Necati Develioğlu biz öğrencilerini bu binaya da getirmiş ve bir mahkemeyi göstermişti. Binanın altı hapishaneydi. Hatta hiç unutmam bir mahkum, tel örgüyle kaplanan oval pencere kenarına oturmuş, elini kulağına tutmuş, yanık yanık bir ağıt söylüyordu:
Burada belim bükülü kaldı
Çocuklarım perişan kaldı
Mısraları yıllar sonra bile kulağımdadır.
Üçüncü olarak Hükümet Konağı Belediye Başkanı Hadi Bey tarafından yaptırılan “Şehir Kulübü” ne nakledilmiş ve yine hocamız sayesinde burada, bir yargılamayı izlemiştik. Daha sonra da hükümet konağı buradan, 1970-71 yılları arasında şimdiki binaya taşınmıştı. Bu bilgiler Develi idarî tarihi için, anlayan ve idrak sahibi insanlarımız için önemli bilgilerdir.
Bu konulardaki gelişmelerde bilgi kaynağımız devlet salnameleri ile merhum halamdır (d.1900). Kocası PTT ‘de hat çavuşu idi.20. Asrın başlarında açılan Develi PTT de burada idi. İşte bu konularda dağınık da olsa halamdan derlediğim bilgiler çok öneli idi. Zaman zaman bu bilgileri not alırken Develi Kadınlar Hapishanesi konusunda verdiği bilgiler dikkatimi çekmişti.
Bu konuda bir dergi yazısı beni halamın verdiği bilgilere götürdü ve konuya dönmeye yöneltti.
Hapis, alıkoyma ve engellemek anlamına gelir. Suç işleyen zanlılar belirli bir süre içerisinde kapalı mekanlarda tutulmaktadır. Cezanın uygulandığı yerlere mahbes veya hapishane olarak anıla gelmiştir. Osmanlıda ceza mekanları ilk önce mahbes, zindan ve tomruk evleri karşımıza çıkar. Suçluların zindanlarda tutulmaya başlamasının ilk örneği 1398-1402 yılları arasında Yıldırım Beyazıt döneminde görülmektedir. Suçlu bulunan Germiyanoğlu Yakup Bey ve adamları yağma ve talan suçundan İpsala zindanına satılmışlardır . Kadın mahkumlar ile ilgili düzenleme ise 1840 tarihli ceza kanunudur. İlk modern hapishaneler ise 1870’lerden sonra açılmaya başlamıştır. Öksüz çocukların ve suçluların eğitilmeleri için bir mektebe de açılmaya başlamıştır. 1880 yılında çıkarılan nizamname ile hapishaneler ıslah edilmeye çalışılmıştır. Fakat yapılan Kırım ve 93 harpleri bu çalışmaları önlemiştir.
Önce İmamevlerinde hapsedilen kadınlar daha sonra nisa / kadınlar hapishanesi açılmıştır. Kaza yöneticileri tarafından bu evlere kadınların güvenliği için kadın görevliler konmuştur. Bunlara maaş verilmiştir.


İlk kadın hapishanesi 1883 yılında Karesi sancağında açılmıştır. Develi’de de aynı yıllarda bildiğim kadarıyla kadınlar hapishanesi ilk hükümet konağı yanında, Kağnı sokağın girişinde sol tarafındaki iki katlı bir evde açılmıştır. Bu bilgiyi halamdan almıştım. Bazı başka bilgilerle beraber. Kayseri hapishaneleri hakkında ilk kayıtlar 1912 yılına rastlar.
Görüldüğü gibi Develi Kadın Hapishanesi yöre ahalisinden kiraya tutulan evlerden ibarettir. Kiralar devlet tarafından ödenmiştir. Öğrendiğimize göre ilk kayıtlar 1919 yılına aittir. Kiraya tutulan bu bina bir Ermeni’ye aittir ve yıllık kira bedeli 300 kuruştur.
Daha sonra kira sahibi ile bazı andlaşmazlıklar doğmuş ve hapishane hükümet konağına nakledilmiştir. Kira bedeli olarak 150 kuruş olarak jandarma dairesine verilmiştir. Develi’ye modern hapishane 1956 (1956) yapılmıştı.
Kaza yönetimi Fenese’ye taşınınca kadınlar hapishanesi, halen ayakta duran Harman mahallesindeki Şıhlılı İzzet’in evinin yanında bir kiralık eve taşınmıştır. Tevfik Gürcan ağabeyden aldığım bilgilere göre (kendisine verdiği bilgilerden dolayı teşekkür ederim.) “Kadınlar hapishanesinde zinadan İncesulu bir kadın yatmıştır. Hapishane gardiyanı Develili dul bir kadın olan Dudu hanımdı. Şimdi Develi’de kadınlar hapishanesi yoktur.” Gardiyan atamaları sık sık aksamıştır. İsmi ve ne zaman atandığı belli olmayan bir kadın 80 kuruş maaşla atanmıştır. Herhalde Dudu Hanım kadınlar hapishanesinin son gardiyanıdır!
Böyle sosyal olaylar ve kurumlar tam ortaya çıkarılmadan Develi sosyal tarihini yazmak kolay değildir. Son sözlü kaynakların çoğu da Hakk’a kavuştu. Kalanlar da zaten davet (!)bekliyor. Onları da kaybettikten sonra bu bilgiler kayıplar alemine gidecektir. Zaten yazılı bilgilerin önemi de burada değil mi?
Çağdaş Develi Gazetesi 25.02.2021

 

Share
11.629 Defa Okundu
#

SENDE YORUM YAZ

8+10 = ?

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER KÖŞE YAZILARI

  • 15 TEMMUZ’U UNUTMAMAK LAZIM

    19 Temmuz 2024 Köşe Yazarları

    15 Temmuz 2016 işgal girişiminin üzerinden sekiz yıl geçti. Etkileri ve ülkemize ve necip milletimize verdiği zararlar hala devam ediyor. Bu sebeple 15 Temmuz 2016 işgal girişimini, ülkemiz açısından birçok yönü ile değerlendirmek elbette mümkündür. Peki, en büyük kayıplar hangi alanlarda olmuştur? sorusunun cevabı vermek zordur. Çünkü, Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nin o kadar çok ve çeşitli zarar ve kaybı olmuştur ki, bunu tam anlamıyla tespit etme imkânı maalesef yoktur. Tabi ki en önemli kaybı o gün verilen 252 şehididir. Bununla beraber 2734...
  • DÜNYA DONDURMA GÜNÜ

    19 Temmuz 2024 Köşe Yazarları

    Sıcak yaz günlerinde içimizi serinletirken mutlu eden dondurmanın da günü olduğunu biliyor muydunuz? Yaz sıcaklarının vazgeçilmezi dondurmanın varlığı her yıl tüm dünyada Temmuz ayının üçüncü Pazar günü “Dünya Dondurma Günü” olarak kutlanmaktadır. 2024 yılının 3.cü pazarı 21 Temmuz gününe denk gelmektedir. Dondurma Günü ilk olarak 1984 yılında, Amerika Birleşik Devletleri’nde Başkan Ronald Reagan tarafından ilan edilmiştir. Bütün dünya insanlarının dondurmaya olan zaafı sayesinde zaman içerisinde tüm dünyaya yayılmıştır. Her yıl temmuz ayın...
  • KUR’AN’I OKUMAK, ANLAMAK VE YAŞAMAK

    12 Temmuz 2024 Köşe Yazarları

    Yaz Kur’an Kurslarımız hem camilerimizde ve Kur’an Kurslarımızda başladı ve devam ediyor. Bu önemli faaliyet, dinimize kaynaklık eden Kur’an-ı Kerim’in insanlığa getirdiği rahmet yüklü mesajlarını başta ümidimiz, istikbalimiz olan çocuklarımız olmak üzere toplumun bütün kesimlerine ulaştırmayı ve paylaşmayı hedeflemiştir. Bu sebeple, başta öğrenci velilerimize, kurslarda görev alan tüm hocalarımıza ve ilgili kişilere büyük sorumluluklar düşmektedir. Sorumluluğun büyüklüğü kadar da mükafatının olduğu aşikardır. Peygamberimiz Hz. Muhammed (s.a.v....
  • ÇOK ANLAMLIK BAĞLAMINDA FİTNE KAVRAMI

    12 Temmuz 2024 Köşe Yazarları

    Fitne kelimesi, sözlükte “altın ve gümüş gibi değerli madenleri saflığını anlamak için ateşte eritmek” mânasına gelen fetn kökünden türemiştir. Klasik sözlüklerde ise : “Sınama, maddî ve mânevî sıkıntı, üzüntü, belâ ve felâketle imtihan etme.” şekilde sıralanmıştır Kur’ân-ı Kerîm’de atmış âyette fitne kelimesi ve türevleri geçmektedir. Fitnenin Kur’an’daki kullanımına göre bir çok anlamı vardır. Başlıca şu mânalara geldiği görülür: Sınama ve imtihan (Bakara,102; Tâhâ,40, 85, 90, 131); Şirk, küfür, müşriklerin Müslümanlara uyguladıkl...