logo

DEVELİ’DE KADIN HAPİSHANESİ

Develi 1870 yılında Kayseri’ye bağlı bir kaza olmuştur. İlk kaza merkezi bugün, hala yaygın adıyla anılan “Eski Saray” denilen Venk bölgesinde Hüseyin Sağlam‘ın dere kenarındaki evinin bulunduğu alandır. Osmanlı salnamelerinden de öğrendiğimize göre burada iki katlı Kaymakamlık binası çevresinde Müritler Çeşmesi ve Müritler Mescidi, Seyrânî Hamamı, İnkılap İlkokulu. PTT vb. idarî yerler yapılmıştır. Daha sonra bu bina İstiklal İlkokulu’na taşınmıştı. Değerli bir İslam tarihçimiz M.Asım Köksal bu okul’da “sınıf çavuşluğu / sınıf başkanı” olarak görev yapmıştır.
1288 / 1871 tarihli Ankara Vilayeti Salnamesinde Konak’ın / Hükümet Konağının bulunduğundan bahsedilir ki bu konak işte Venk bölgesinde yapılan bu binadır. Daha sonra kazanın yönetim yeri, Elbiz tarafına kaydırılmış ve 2.Sultan Abdulhamid zamanında 1905’te tamamlanan, şimdilerde ”Askeri Lojman “ olarak kullanılan bina Mimar Hakkı bin Mahmut tarafından inşa edilmiştir.
1957-58 öğretim döneminde bizim İstiklal İlkokulu’nda öğretmenimiz (Allah uzun ömür versin) emekli valilerimizden Necati Develioğlu biz öğrencilerini bu binaya da getirmiş ve bir mahkemeyi göstermişti. Binanın altı hapishaneydi. Hatta hiç unutmam bir mahkum, tel örgüyle kaplanan oval pencere kenarına oturmuş, elini kulağına tutmuş, yanık yanık bir ağıt söylüyordu:
Burada belim bükülü kaldı
Çocuklarım perişan kaldı
Mısraları yıllar sonra bile kulağımdadır.
Üçüncü olarak Hükümet Konağı Belediye Başkanı Hadi Bey tarafından yaptırılan “Şehir Kulübü” ne nakledilmiş ve yine hocamız sayesinde burada, bir yargılamayı izlemiştik. Daha sonra da hükümet konağı buradan, 1970-71 yılları arasında şimdiki binaya taşınmıştı. Bu bilgiler Develi idarî tarihi için, anlayan ve idrak sahibi insanlarımız için önemli bilgilerdir.
Bu konulardaki gelişmelerde bilgi kaynağımız devlet salnameleri ile merhum halamdır (d.1900). Kocası PTT ‘de hat çavuşu idi.20. Asrın başlarında açılan Develi PTT de burada idi. İşte bu konularda dağınık da olsa halamdan derlediğim bilgiler çok öneli idi. Zaman zaman bu bilgileri not alırken Develi Kadınlar Hapishanesi konusunda verdiği bilgiler dikkatimi çekmişti.
Bu konuda bir dergi yazısı beni halamın verdiği bilgilere götürdü ve konuya dönmeye yöneltti.
Hapis, alıkoyma ve engellemek anlamına gelir. Suç işleyen zanlılar belirli bir süre içerisinde kapalı mekanlarda tutulmaktadır. Cezanın uygulandığı yerlere mahbes veya hapishane olarak anıla gelmiştir. Osmanlıda ceza mekanları ilk önce mahbes, zindan ve tomruk evleri karşımıza çıkar. Suçluların zindanlarda tutulmaya başlamasının ilk örneği 1398-1402 yılları arasında Yıldırım Beyazıt döneminde görülmektedir. Suçlu bulunan Germiyanoğlu Yakup Bey ve adamları yağma ve talan suçundan İpsala zindanına satılmışlardır . Kadın mahkumlar ile ilgili düzenleme ise 1840 tarihli ceza kanunudur. İlk modern hapishaneler ise 1870’lerden sonra açılmaya başlamıştır. Öksüz çocukların ve suçluların eğitilmeleri için bir mektebe de açılmaya başlamıştır. 1880 yılında çıkarılan nizamname ile hapishaneler ıslah edilmeye çalışılmıştır. Fakat yapılan Kırım ve 93 harpleri bu çalışmaları önlemiştir.
Önce İmamevlerinde hapsedilen kadınlar daha sonra nisa / kadınlar hapishanesi açılmıştır. Kaza yöneticileri tarafından bu evlere kadınların güvenliği için kadın görevliler konmuştur. Bunlara maaş verilmiştir.


İlk kadın hapishanesi 1883 yılında Karesi sancağında açılmıştır. Develi’de de aynı yıllarda bildiğim kadarıyla kadınlar hapishanesi ilk hükümet konağı yanında, Kağnı sokağın girişinde sol tarafındaki iki katlı bir evde açılmıştır. Bu bilgiyi halamdan almıştım. Bazı başka bilgilerle beraber. Kayseri hapishaneleri hakkında ilk kayıtlar 1912 yılına rastlar.
Görüldüğü gibi Develi Kadın Hapishanesi yöre ahalisinden kiraya tutulan evlerden ibarettir. Kiralar devlet tarafından ödenmiştir. Öğrendiğimize göre ilk kayıtlar 1919 yılına aittir. Kiraya tutulan bu bina bir Ermeni’ye aittir ve yıllık kira bedeli 300 kuruştur.
Daha sonra kira sahibi ile bazı andlaşmazlıklar doğmuş ve hapishane hükümet konağına nakledilmiştir. Kira bedeli olarak 150 kuruş olarak jandarma dairesine verilmiştir. Develi’ye modern hapishane 1956 (1956) yapılmıştı.
Kaza yönetimi Fenese’ye taşınınca kadınlar hapishanesi, halen ayakta duran Harman mahallesindeki Şıhlılı İzzet’in evinin yanında bir kiralık eve taşınmıştır. Tevfik Gürcan ağabeyden aldığım bilgilere göre (kendisine verdiği bilgilerden dolayı teşekkür ederim.) “Kadınlar hapishanesinde zinadan İncesulu bir kadın yatmıştır. Hapishane gardiyanı Develili dul bir kadın olan Dudu hanımdı. Şimdi Develi’de kadınlar hapishanesi yoktur.” Gardiyan atamaları sık sık aksamıştır. İsmi ve ne zaman atandığı belli olmayan bir kadın 80 kuruş maaşla atanmıştır. Herhalde Dudu Hanım kadınlar hapishanesinin son gardiyanıdır!
Böyle sosyal olaylar ve kurumlar tam ortaya çıkarılmadan Develi sosyal tarihini yazmak kolay değildir. Son sözlü kaynakların çoğu da Hakk’a kavuştu. Kalanlar da zaten davet (!)bekliyor. Onları da kaybettikten sonra bu bilgiler kayıplar alemine gidecektir. Zaten yazılı bilgilerin önemi de burada değil mi?
Çağdaş Develi Gazetesi 25.02.2021

 

Share
9.905 Defa Okundu
#

SENDE YORUM YAZ

2+10 = ?

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER KÖŞE YAZILARI

  • Aşkın Aşık’ı Bir Şair SEYRANİ Prof. Dr. M. Kemal Atik

    05 Ağustos 2022 Köşe Yazarları

    Everekli Aşık Seyrani ile ilgili bu güzel esere emek verip gün ışığına çıkaran değerli ilahiyatçı araştırmacı yazar Prof. Dr. Kemal Atik Ağabeyimi kutluyorum. Kabrinin yerinin belli olmadığı Develimiz'de 38.si düzenlenecek şenliklerle, festivallerle, seminerlerle ve 3. Uluslararası Türk Kültürü Kongreleriyle ve hayatı ve şiirleri üzerine yayımladığı kitaplarla ona vefasını gösteren Develi Belediye Başkanı Mehmet Cabbar kardeşimi, kültür müdürü Ali Orhan'ı, katkı sunanları ve emeği geçenleri canı gönülden tebrik ediyorum. İthaf: Bu mütevazı ç...
  • KÖPEK GİBİ ÇALIŞMA GÜNÜ

    05 Ağustos 2022 Köşe Yazarları

    Her yıl 5 Ağustos'ta, “Köpek Gibi Çalışma Günü” kutlanmaktadır. Köpekler hayatlarının çoğunu miskinlik yaparak geçirirler. Neden bu günün ismini köpek gibi çalışmak diye koyulduğu çoğumuzu şaşırtabilir. Ama enteresan tarafı köpek gibi çalışmak çok çalışmak anlamına gelmektedir. Bu Gün de, maksimum kabiliyetinizi kullanarak olabildiğince uzun süre çalışmanız demektir. Köpek gibi çalışmak, bir şeyi gerçekleştirmek için varını yoğunu ortaya koyarak çaba sarf etmektir. Türk Dil Kurumuna göre “Çalışmak”, bir şeyi ortaya koymak, oluşturmak, yapmak i...
  • Merhum Mehmet Özdemir ve Milli Mücadele’de Develi

    28 Temmuz 2022 Köşe Yazarları

    Milli Mücadele'de Develi konusunu araştırırken merhum Develi Belediye Başkanı Mehmet Özdemir'in "Milli Mücadele'de Develi" isimli kitabını görmüş lakin kitabı edinememiştim... Kurban Bayramında M. Orhan Cebeci Amcayı babam, (Emekli Öğretmen Hakkı Kalkan) arayarak konuyu iletti... Sağ olsun kendi kütüphanesinden okumam için kitabı Orhan Amca kitabı bana gönderdi. 1973'te Cumhuriyetin 50. Yılı kutlamaları münasebeti ile Mehmet Özdemir'den kitabın yazılması talep edilmiş ve kitap 50. Yıl kutlamalarına yetişmiş... Okuduğum nüsha muhtemelen ilk ...
  • DÜNYA KAPLAN GÜNÜ

    28 Temmuz 2022 Köşe Yazarları

    Kaplan (Pantheratigris), kedigiller (Felidae) familyasından etçil bir memeli hayvan türü ve büyük kediler ailesinin dört üyesinden birisidir. Panthera cinsinin en büyük kedisidir. Doğadaki en büyük kedi türü olmasının yanı sıra kaplanlar, yaban hayatın da simgesi haline gelmiş vakur canlılardır. En bilindik ve popüler kaplan çeşidi ise Bengal kaplanlarıdır. Turuncu- Kahverengi renge sahip kürkünün üzerindeki koyu dikey çizgileri ile kolayca tanınabilir. Genellikle geyik ve yaban domuzu gibi toynaklıları avlayan süper avcılardır. Kaplanlar su t...