logo

DEVELİ’DE ERMENİ ve RUM KÜLTÜR ENVANTERİ

Develi’de Ermeni ve Rum kültürü üzerinde edindiğimiz yazılı ve sözlü bilgiler yanında gözlemlerimizle harmanlayarak bir hayli yazılarımızı bu sütunda yayınlamıştık.Son aylarda internet ortamında”Anadolu’da Ermeniler” ile “Develi Ermenileri” sitelerinde özellikle son derece önemli fotoğraflar yayınlanmaktadır.
İşte bu bilgilerden bazılarını arşivimize kazandırırken birden bizim ve Develi Belediyesi’ni kaynak gösteren 15 dakikalık bir CD’yi izleme imkanı bulduk.Bizim bu sütunlarda yazdığımız, değişik konuları ele aldığımız bilgilerden yararlanarak hazırlanmış bir güzel çalışma.Doğrusu çok ta hoşuma gitti.Birincisi attığımız taşın yerini bulmasında,ikinci olarak da bize karşı gösterilen bir vefa duygusu.Yusuf Adlı bir arkadaş hazırlamış.Belli ki İstanbul yapımı.Keşke bu değerli arkadaş bizimle temasa geçseydi daha başka bilgiler de verebilirdik.İkincisi bu özenle hazırlanmış CD’den bir imzalı örneği de görmek isterdik.Hazırlayan kişi her halde telif ücreti ister,diye mi korkmuştur,nedir? Her ne hal ise kendilerine teşekkür ediyoruz,bu güzel emeğe..
Geçtiğimiz günlerde Hırant Dink Vakfı yetkililerden dört kişilik bir gurup bizimle görüşmek istediklerini belirtmişlerdi.Anlaştığımız tarih ve günde bu araştırmacılarımızla birlikte Kayseri Develiler Yardımlaşma ve Kültür Derneği’nde buluştuk.Gürüşme konumuz:Develi’de Ermeni Evleri ile dinî yapıların tespiti ve bunlara işlerlik kazandırabilmek…
İnsanların etnik yapıları ne olursa olsun tarihi köklerini araması,yaşatma gayretleri her türlü takdirin üstündedir.Biz bildiklerimizi anlattık.Develi’de de temasa geçecekleri arkadaşlarımızın adlarını ve telefonlarını verdik.Ayrıca Develi üzerine yazılmış kaynak eserlerden bazılarını Vakfın kütüphanesinde okunmak üzere hediye verdik.Öyle zannediyoruz ki Develi Belediyesi ile de temasları vardı..Giderken de telefonla istediğimiz,vakfın yayınlarından “Ermeni ve Rum Kültür Varlıklarıyla Kayseri,İstanbul 2016” adlı eseri de bize hediye ettiler. Bizimle bizimle yeniden görüşeceklerini söyleyerek ,Develi’ye gittiler.
Eser görüldüğü gibi 2016 yılında basılmış …Yani ,daha yeni bir baskı.Büyük boy bir kitap.Türkçe ve İngilizce.Bize göre eserin önemli bir bölümü Kaynakça bölümü.Çünkü Buradaki kaynaklardan bazıları,isimlerini yeni duyduğumuz ve haberdar olduğumuz Develi ile ilgili yazılmış eserlerdir.Şüphesiz bunlar heyecan verici gelişmelerdir.Develi Ermenileri üzerindeki bilgiler genelde Türk yazarlarına aittir.Demek ki Develi Ermenilerinden de bilgiler vardır,inanıyoruz ki bunlar da yakında Türkçeye çevrilecek ve hep beraber okumuş olacağız.
İkinci önemli nokta ise Ermeni ve Rum Kültür Varlıkları hakkında çıkarılan kayıtlardır.Biz özellikle doktora tezimizi hazırlarken bu konuda çok bilgi derlemiştik.Çünkü Develi köylerinin coğrafyasını çok iyi biliyoruz.Gezmediğimiz yer kalmamıştır.Fakat şimdi bu cetvelle konu daha derli ve toplu gözler önündedir.Bu kayıt şöyledir:
1.ERMENİ YAPILARI
a.Kiliseler:
Adı bilinmiyor, Tarihi belli değil Çayırözü / Sendiremeke
Surp Agop “ Çomaklı
Surp Krikor Lusaroviç “ “
Surp Toros “ “
Adı bilinmiyor “ Çukuryurt
Surp Asdvatzadzin “ Karacaören
Adı bilinmiyor, “ Şahmelik
“ “ Yaylacık / Kiske
Surp Toros “ Yenice
Surp Agop “ Yeşilyurt (Gömedi,,Gazlı Gömedi ve Yağlıburun )
Surp Garabet “ Yeşilyurt (Gömedi,,Gazlı Gömedi ve Yağlıburun )
Surp Asdvatzadzin “ Bahçebaşı / İlbe
Surp Haç “ ”
Surp Kirikor Lusavoriç “
Surp Toros “ Fenese
b.Şapel
Adı bilinmiyor “ Çomaklı
c.Manastır
Adı bilinmiyor Yapım Tarihi yok Yaylacık / Kiske
Eisodia tis Thestokou “ İlbe /Bahçebaşı
Surp Asdvadzadzin “ “
Karasun Mangan “ İlbe / Bahçebaşı
ç.Okul
Mesrobian Ruhban Okulu Everek
Rupinyan Okulu “ Fenese
Protestan Okulu “ İlbe /Bahçebaşı
Adı bilinmiyor “ Çayırözü / Senderemeke
Sent-Serje “ Çomaklı
Adı belli değil “ Gömedi
Stepanyan “ İncesu
Adı bilinmiyor “ Karacören
“ “ Yenice
“ “ Yeşilyurt
d.Maşatlık/ Mezarlık
Adı bilinmiyor Kuruluş tarihi yok Gölemen /Fenese/Develi
“ “ Aşağı Everek
“ “ Gümüşören
“ “ Karacaören
“ “ Şahmelik
“ “ “Yeşilyurt
e.Yetimhane
“ “ Fenese /Develi
2.RUM YAPILARI
Kiliseler:
Çanlı kilise yapılış tarihi bilinmiyor Gereme /Develi
Ayios Konstantinos 1825 sonrası “ Ayakostan / Develi
Aya Georgios ve arhangeloslara (melekler) mevkuf iki kilise daha vardır.Buralara zikir günleri gidilirdi.
“ “ Çomaklı
“ “ Çöten
Ayios Nikotas “ “
Adı bilinmiyor “ İncesu
Ayios Yeorgios “ Karacaören
Ayios Yeorgios “ Bilinmiyor (Oksüt ?)
Gavriil Mihail “ (Sultan Sazlığı ?)
b.Manastır
Ayos Nikitas 1825 senesinde Ayakostan /Reşadiye
c.Mezarlık
Ayos Nikitas “ Gözelce Bağları
ç.Okul
Arrenagogeionda (erkek okulu),) Everek
Parthenagogeionda (kız okulu ) Ayakostan / Reşadiye
d.Yetimhane
Adı bilinmiyor “ Ayakostan / Reşadiye
Şüphesiz bu çalışma büyük bir emeğin mahsulüdür.Ancak bazı konular da eleştiriye açıktır.Bunlardan bazıları şunlardır.Kiliseler ve manastırlar ile okulların adları ve kuruluş yıllarını belirten değerli bilgiler yayınlanmıştır.Bu çalışmada ağırlıklı olarak Amerikan kaynaklarından daha çok yararlanılmıştır.Halbuki Fransız kaynaklarında da çok bilgiler vardır.”Develi Eğitim Tarihi” adlı çalışmamızda zaten bu bilgilerin çoğunu tespit etmiştik.Biz özellikle kilise ve okulların listesinde çoğu eksik bilgileri tamamlayarak burada vermeye çalıştık.İnanıyoruz ki konuya ilgi duyanların dikkatlerinden kaçmayacaktır.
İkincisi mezar taşları meselesi. Nedense hiç gereği yokken,hangi duygularladır “kendimize mal etme” gibi bir zaafımız var.Develi merkez ve köy mezarlıklarında Osmanlı Türkçesi ile yazılmış bütün mezar taşlarını okumuş ve kayıt altına almışızdır.Ayrıca Prof.Dr.Harun Güngör ve Yrd.Doç.Dr.Aslı Sağıroğlu ve Oğuz Güler ve Dr.Kadir Özdamarlar’ın bu konuda çalışmalarını da hayırla anmalıyız.
En eski mezar taşı “Yukarı Develi Ağalar Mezarlığı”nda rastladığımız 1606,Epçe Köyü Mezarlığı’nda ise 1613 tarihini taşır.Sanat değeri taşıyan mezar taşları Yukarı Develi mezarlıklarındaki eski mezar taşlarıdır.Buradaki mezar taşları motiflerinin değişik benzerleri de “Zamantı Havzası” denilen köylerimizin mezar taşlarıdır.Özellikle 17.-19. Asırlar içerisinde göçerlerin yaz ve kışları mera/ yaylak bulma meselesinden “Aşiret çekişmeleri” bir dönem tarihimizde önemli bir yer tutar özellikle Epçe,Fıraktın /Gümüşören ,Şahmelik gibi köylerimiz bu hareketli günlerin izlerini taşır.İşte bura mezar taşları sanat özellikleri taşır ki bu konuda çok ciddi eserler verilmiştir.Ama kitapta mesela Şahmelik Köyü mezartaşları motiflerini Ermeni yahut Ermeni tesiri gibi göstermek şart mıydı? Konu yeniden ele alınmalıdır!
Eser büyük bir emeğin ürünü.Temiz ve kaliteli bir baskı.Develi maddi kültürüne ilgi duyanlar için kaynak çalışmalardan biri.İnanıyoruz ki ilgi uyandıracaktır.

Share
3.047 Defa Okundu
#

SENDE YORUM YAZ

9+3 = ?

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER KÖŞE YAZILARI

  • İstanbul Develi ve Yöresi Derneğimizde Başkan Necati DEVELİOĞLU Dönemi : ( 25.11.2001 – 09.11.2003)

    14 Nisan 2021 Köşe Yazarları

    24.11.2001 Tarihinde Yapılan Olağan Genel Kurul yapılarak yeni yönetim belirlendi. Buna göre; Başkan: Necati Develioğlu, 2.Başkan: Coşkun Aksu, Muhasip: Mehmet Papak, Genel Sekreter: Ramazan Kaya, üyeliklere; Mehmet Bingöl, Prof. Dr. Burhan Kuzu, Hayrettin Ertekin, Nevzat Çulhaoğlu, Mehmet Paksoy seçildiler. Develili olarak belli bir kariyeri ve birikimi olan, ülkemiz genelinde, gerek resmi, gerekse STK'larda lider durumda olan medar-ı iftiharlarımız; Başbakan Yardımcısı Sayın Hüsamettin Özkan, Anadolu Holding Yönetim Kurulu Başkanı İzzet Öz...
  • DÜNYA BİYOLOĞLAR GÜNÜ

    14 Nisan 2021 Köşe Yazarları

    16 Nisan tarihi her yıl ülkemizde “Biyologlar Günü” olarak kutlanmaktadır. Biyologlar, canlı sistemini ve onunla ilişkili tüm sistemleri inceleyen, anlayan, anladıklarından yepyeni şeyler üreten, ürettiğini yine canlılar ve çevresindekiler için faydalı hale getiren bilim insanlarıdır. Biyologlar, biyoloji çerçevesinde tüm araştırmalarını yapar ve çalışmaları yürütürler. Biyoloji, gelecek nesiller için sağlık, çevre, gıda, enerji gibi başlıca alanlarda sürdürülebilir bir topluma önemli ölçüde katkılar sunan ve hızla gelişen bir bilimdir. Biyolo...
  • DEVELİ’DE KUMAR VE KUMARHANELER-1

    14 Nisan 2021 Köşe Yazarları

    Cumhuriyet Gazetesi'nin 4. Nisan 2021 tarihli ekinde Tayfun İşbilen tarihî binalar ile kumarhaneler arasındaki bağı ortaya koyan kısa fakat özlü bilgiler veren bir yazısı dikkatimi çekmişti. “Casino binaları mimarisi kadar tarihteki ziyaretçileriyle de ünlüdür. Rus yazar Dostoyevski ve Tolstoy, Baden Baden de büyük paralar kaybetmiştir.” Diyordu yazar 1935-2.Hükümet Konağı ve Şehir Kulübü Bu sütunlarda daha önce “Develi'de Eğlence Dünyası” adlı Bir dizi yazı yazmıştık. Bu yazılarımızda insanlarımıza keyif veren tütün, sigara, kahve, enfiye, ş...
  • İstanbul Develi ve Yöresi Derneğimizde Başkan Muzaffer AKSU Dönemi: (21.04.1996-25.11.2001)

    09 Nisan 2021 Köşe Yazarları

    İstanbul Develi ve Yöresi Derneğimizde Başkan Muzaffer AKSU Dönemi: ( 21.04.1996-25.11.2001) Yapılan olağan Genel Kurul toplantısı sonunda: Başkan; Muzaffer Aksu, 2. Başkan; Selim Develioğlu, Sekreter; Orhan Deveci, Muhasip; Mehmet Papak, Yönetim Kurulu Üyelerine; İhsan Bingöl, Mahir Sevimay, Hüseyin Eren, Orhan Deveci, Mahmut Gürcan seçildiler. Yeni görev bölümü Fatih Kaymakamlığı'na bildirildi. Dernek yetki belgeleri yeniden düzenlendi. Muhasip üye Mehmet Papak'a yetki belgesi çıkarıldı. Büyükçekmece'ye şube olarak verilen iznin genel k...