logo

DEVELİ’DE ERMENİ ve RUM KÜLTÜR ENVANTERİ

Develi’de Ermeni ve Rum kültürü üzerinde edindiğimiz yazılı ve sözlü bilgiler yanında gözlemlerimizle harmanlayarak bir hayli yazılarımızı bu sütunda yayınlamıştık.Son aylarda internet ortamında”Anadolu’da Ermeniler” ile “Develi Ermenileri” sitelerinde özellikle son derece önemli fotoğraflar yayınlanmaktadır.
İşte bu bilgilerden bazılarını arşivimize kazandırırken birden bizim ve Develi Belediyesi’ni kaynak gösteren 15 dakikalık bir CD’yi izleme imkanı bulduk.Bizim bu sütunlarda yazdığımız, değişik konuları ele aldığımız bilgilerden yararlanarak hazırlanmış bir güzel çalışma.Doğrusu çok ta hoşuma gitti.Birincisi attığımız taşın yerini bulmasında,ikinci olarak da bize karşı gösterilen bir vefa duygusu.Yusuf Adlı bir arkadaş hazırlamış.Belli ki İstanbul yapımı.Keşke bu değerli arkadaş bizimle temasa geçseydi daha başka bilgiler de verebilirdik.İkincisi bu özenle hazırlanmış CD’den bir imzalı örneği de görmek isterdik.Hazırlayan kişi her halde telif ücreti ister,diye mi korkmuştur,nedir? Her ne hal ise kendilerine teşekkür ediyoruz,bu güzel emeğe..
Geçtiğimiz günlerde Hırant Dink Vakfı yetkililerden dört kişilik bir gurup bizimle görüşmek istediklerini belirtmişlerdi.Anlaştığımız tarih ve günde bu araştırmacılarımızla birlikte Kayseri Develiler Yardımlaşma ve Kültür Derneği’nde buluştuk.Gürüşme konumuz:Develi’de Ermeni Evleri ile dinî yapıların tespiti ve bunlara işlerlik kazandırabilmek…
İnsanların etnik yapıları ne olursa olsun tarihi köklerini araması,yaşatma gayretleri her türlü takdirin üstündedir.Biz bildiklerimizi anlattık.Develi’de de temasa geçecekleri arkadaşlarımızın adlarını ve telefonlarını verdik.Ayrıca Develi üzerine yazılmış kaynak eserlerden bazılarını Vakfın kütüphanesinde okunmak üzere hediye verdik.Öyle zannediyoruz ki Develi Belediyesi ile de temasları vardı..Giderken de telefonla istediğimiz,vakfın yayınlarından “Ermeni ve Rum Kültür Varlıklarıyla Kayseri,İstanbul 2016” adlı eseri de bize hediye ettiler. Bizimle bizimle yeniden görüşeceklerini söyleyerek ,Develi’ye gittiler.
Eser görüldüğü gibi 2016 yılında basılmış …Yani ,daha yeni bir baskı.Büyük boy bir kitap.Türkçe ve İngilizce.Bize göre eserin önemli bir bölümü Kaynakça bölümü.Çünkü Buradaki kaynaklardan bazıları,isimlerini yeni duyduğumuz ve haberdar olduğumuz Develi ile ilgili yazılmış eserlerdir.Şüphesiz bunlar heyecan verici gelişmelerdir.Develi Ermenileri üzerindeki bilgiler genelde Türk yazarlarına aittir.Demek ki Develi Ermenilerinden de bilgiler vardır,inanıyoruz ki bunlar da yakında Türkçeye çevrilecek ve hep beraber okumuş olacağız.
İkinci önemli nokta ise Ermeni ve Rum Kültür Varlıkları hakkında çıkarılan kayıtlardır.Biz özellikle doktora tezimizi hazırlarken bu konuda çok bilgi derlemiştik.Çünkü Develi köylerinin coğrafyasını çok iyi biliyoruz.Gezmediğimiz yer kalmamıştır.Fakat şimdi bu cetvelle konu daha derli ve toplu gözler önündedir.Bu kayıt şöyledir:
1.ERMENİ YAPILARI
a.Kiliseler:
Adı bilinmiyor, Tarihi belli değil Çayırözü / Sendiremeke
Surp Agop “ Çomaklı
Surp Krikor Lusaroviç “ “
Surp Toros “ “
Adı bilinmiyor “ Çukuryurt
Surp Asdvatzadzin “ Karacaören
Adı bilinmiyor, “ Şahmelik
“ “ Yaylacık / Kiske
Surp Toros “ Yenice
Surp Agop “ Yeşilyurt (Gömedi,,Gazlı Gömedi ve Yağlıburun )
Surp Garabet “ Yeşilyurt (Gömedi,,Gazlı Gömedi ve Yağlıburun )
Surp Asdvatzadzin “ Bahçebaşı / İlbe
Surp Haç “ ”
Surp Kirikor Lusavoriç “
Surp Toros “ Fenese
b.Şapel
Adı bilinmiyor “ Çomaklı
c.Manastır
Adı bilinmiyor Yapım Tarihi yok Yaylacık / Kiske
Eisodia tis Thestokou “ İlbe /Bahçebaşı
Surp Asdvadzadzin “ “
Karasun Mangan “ İlbe / Bahçebaşı
ç.Okul
Mesrobian Ruhban Okulu Everek
Rupinyan Okulu “ Fenese
Protestan Okulu “ İlbe /Bahçebaşı
Adı bilinmiyor “ Çayırözü / Senderemeke
Sent-Serje “ Çomaklı
Adı belli değil “ Gömedi
Stepanyan “ İncesu
Adı bilinmiyor “ Karacören
“ “ Yenice
“ “ Yeşilyurt
d.Maşatlık/ Mezarlık
Adı bilinmiyor Kuruluş tarihi yok Gölemen /Fenese/Develi
“ “ Aşağı Everek
“ “ Gümüşören
“ “ Karacaören
“ “ Şahmelik
“ “ “Yeşilyurt
e.Yetimhane
“ “ Fenese /Develi
2.RUM YAPILARI
Kiliseler:
Çanlı kilise yapılış tarihi bilinmiyor Gereme /Develi
Ayios Konstantinos 1825 sonrası “ Ayakostan / Develi
Aya Georgios ve arhangeloslara (melekler) mevkuf iki kilise daha vardır.Buralara zikir günleri gidilirdi.
“ “ Çomaklı
“ “ Çöten
Ayios Nikotas “ “
Adı bilinmiyor “ İncesu
Ayios Yeorgios “ Karacaören
Ayios Yeorgios “ Bilinmiyor (Oksüt ?)
Gavriil Mihail “ (Sultan Sazlığı ?)
b.Manastır
Ayos Nikitas 1825 senesinde Ayakostan /Reşadiye
c.Mezarlık
Ayos Nikitas “ Gözelce Bağları
ç.Okul
Arrenagogeionda (erkek okulu),) Everek
Parthenagogeionda (kız okulu ) Ayakostan / Reşadiye
d.Yetimhane
Adı bilinmiyor “ Ayakostan / Reşadiye
Şüphesiz bu çalışma büyük bir emeğin mahsulüdür.Ancak bazı konular da eleştiriye açıktır.Bunlardan bazıları şunlardır.Kiliseler ve manastırlar ile okulların adları ve kuruluş yıllarını belirten değerli bilgiler yayınlanmıştır.Bu çalışmada ağırlıklı olarak Amerikan kaynaklarından daha çok yararlanılmıştır.Halbuki Fransız kaynaklarında da çok bilgiler vardır.”Develi Eğitim Tarihi” adlı çalışmamızda zaten bu bilgilerin çoğunu tespit etmiştik.Biz özellikle kilise ve okulların listesinde çoğu eksik bilgileri tamamlayarak burada vermeye çalıştık.İnanıyoruz ki konuya ilgi duyanların dikkatlerinden kaçmayacaktır.
İkincisi mezar taşları meselesi. Nedense hiç gereği yokken,hangi duygularladır “kendimize mal etme” gibi bir zaafımız var.Develi merkez ve köy mezarlıklarında Osmanlı Türkçesi ile yazılmış bütün mezar taşlarını okumuş ve kayıt altına almışızdır.Ayrıca Prof.Dr.Harun Güngör ve Yrd.Doç.Dr.Aslı Sağıroğlu ve Oğuz Güler ve Dr.Kadir Özdamarlar’ın bu konuda çalışmalarını da hayırla anmalıyız.
En eski mezar taşı “Yukarı Develi Ağalar Mezarlığı”nda rastladığımız 1606,Epçe Köyü Mezarlığı’nda ise 1613 tarihini taşır.Sanat değeri taşıyan mezar taşları Yukarı Develi mezarlıklarındaki eski mezar taşlarıdır.Buradaki mezar taşları motiflerinin değişik benzerleri de “Zamantı Havzası” denilen köylerimizin mezar taşlarıdır.Özellikle 17.-19. Asırlar içerisinde göçerlerin yaz ve kışları mera/ yaylak bulma meselesinden “Aşiret çekişmeleri” bir dönem tarihimizde önemli bir yer tutar özellikle Epçe,Fıraktın /Gümüşören ,Şahmelik gibi köylerimiz bu hareketli günlerin izlerini taşır.İşte bura mezar taşları sanat özellikleri taşır ki bu konuda çok ciddi eserler verilmiştir.Ama kitapta mesela Şahmelik Köyü mezartaşları motiflerini Ermeni yahut Ermeni tesiri gibi göstermek şart mıydı? Konu yeniden ele alınmalıdır!
Eser büyük bir emeğin ürünü.Temiz ve kaliteli bir baskı.Develi maddi kültürüne ilgi duyanlar için kaynak çalışmalardan biri.İnanıyoruz ki ilgi uyandıracaktır.

Share
3.289 Defa Okundu
#

SENDE YORUM YAZ

9+10 = ?

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER KÖŞE YAZILARI

  • Bırak Söyliyeyim Dilimi Tutma

    16 Eylül 2021 Köşe Yazarları

    Bu 5. eserimi, güzelliklere ait olan Sevgiyi, VECD haline getiren, şiir okumayı özellik ve güzellik bilen herkese ithaf ediyorum. Dülgeroğlu Sabit Şiir;Yücelere tırmanan bir fikrin, düşüncenin, tefekkürün mahsulü, güçlü ifadenin merkezdeki özüdür. Meselenin künhüne inip kısa-veciz bir beyanla kitap çapında ifadesi edebi duygunun ihtimamı, iktidarı, zirvesidir. Edebî anlatım da gerek olmaz beyan'a, Mısralar bin söz eder şiirden anlayana. Korkuttular sindirdiler milleti, Sardılar başına maraz illeti, Modern putçuluğu, şirki zilleti, Bı...
  • SU TASARRUFU GÜNÜ

    16 Eylül 2021 Köşe Yazarları

    Küresel ısınma nedeniyle dünyadaki tatlı su kaynakları da giderek azalmaktadır. Artan insan nüfusu ve kentleşme daha fazla su ihtiyacı yaratmakta ve dünyanın ise bu kadar suyu bulunmamaktadır. Su tasarrufu, herkesin mutlaka bilincinde olması gereken hayati bir mesele haline gelmiştir. Su tasarrufu, kişisel temizlikte, konforumuzda ve ihtiyaçlarımızı karşılama yeterliliğinde herhangi bir azalma olmadan suyu verimli kullanmak, israf etmemektedir. Yani aynı işi daha az su kullanarak yapmaktadır. Meyve, sebze ve bitkilerin yetişmesinde, hayvanlar...
  • Mısırlı Aile’sinin Gelini Melek Öztürk ve Kızları Bilge ve Banu Öztürk

    10 Eylül 2021 Köşe Yazarları

    Melek Öztürk hanım, merhum Ali Orhan Öztürk’ün eşidir. Özel İdare Memuru Ali Atlas ile Ev Hanımı Safiye Hanım’ın 3. çocukları olarak 2 Ekim 1942’de Sandıklı, Afyon’da dünyaya geldi. İlkokul ve Ortaokulu Sandıklı’da tamamladıktan sonra 1960 yılında İzmir Kız Lisesi’nden mezun oldu. 1966 yılında Ege Üniversitesi, Tıp Fakültesi’nden mezun oldu ve Van’ın Edremit Nahiyesi Sağlık Ocağı’nda göreve başladı. 24 Kasım 1967 Cuma günü Ali Orhan Öztürk Bey ile evlendi. Bu tarihten itibaren 1969 yılına kadar Malatya’da Sağlık Ocağı’nda, 1969 - 1970 yıllarınd...
  • TÜRKİYE SERBEST PARAŞÜTÇÜLER GÜNÜ

    10 Eylül 2021 Köşe Yazarları

    Paraşütle atlama, genellikle hava araçlarından çıkış yapılarak boşlukta ve belirli bir yükseklikte de paraşüt açarak yavaş bir şekilde yere inilen bir aksiyon sporudur. Hava aracından çıkış ve paraşütün açılması arasındaki zaman “serbest düşüş” olarak adlandırılmaktadır. Birinci ve İkinci Dünya Savaşında, malzeme ve asker indirmek, uçakları arıza yapan pilotların yaşamlarını kurtarmak için sık sık kullanılmıştır. Askeri amaçla kullanılan paraşüt zaman içerisinde spor dalı halini almış olup, Türkiye’de de bu spora rağbet görmüştür. Bu spor özel...