logo

DEVELİ ÜZERİNE NOTLAR

Develi tarihi üzerine önemli gördüğüm konularda yıllar içerisinde elde ettiğim kırık dökük notları bu sütunda sizlerle paylaşmaktayım. Geçenlerde not defterim arasında yine bazı önemli notların kayıtlı olduğunu gördüm. Onları sizlerle paylaşmak isterim.
Develi’de Ermeni olayları üzerinde Mehmet Özdemir’in, Cenani Gürbüz’ün ve Dr.Zübeyr Kars’ın müstakil çalışmaları ile S. Burhanettin Akbaş’ın ve Abdullah Ayata’nın romanları da son derece önemlidir. Develi’de Ermeni olayları içerisinde Ermenilerin ayaklanma çalışmaları hakkındaki ayrıntı bilgiler ile Ermeni cemiyetlerinin çalışmaları bomba yapımı dışında yeterli değildir.
Notlarımız arasında şu kısa bilgiler vardır:
Develi’de Ermeni olaylarını hızlandıran iki önemli Ermeni Cemiyeti vardır. Bunlar Hıncak ve Taşnak Cemiyetleridir. Bunları biliyoruz ama Ermeni cemaatı ve öğrencileri arasındaki çalışmalar hakkında bilgiler çok sınırlıdır. Kaldı ki Anadolu’daki Ermeni isyanlarının en önemli kışkırtıcıları bu iki cemiyettir.
Yine bir üçüncü unsur ise bu siyasi çalışmaların gerekli yerlere ulaştırılmasında kullanılan gazete, dergi, mecmua bibi basın çalışmaları ile okullarda bu amaçla yapılan sosyal faaliyetlerdir. Biliyoruz ki Ermeni mekteplerinde kimisi Amerika ile yakın teması olan öğretmenler de vardır.
Bunların çalışmaları hakkında da maalesef bir detaylı bilgi gelmemektedir. Ulaşabildiğimiz bilgilere göre Develi’de ilk Ermeni İsyanı, Develi daha kaza olmadan, nahiye halinde iken 1867 yılında olmuştur. Büyük ölçekli bir isyan olmalı ki 500’e yakın kişi Merzifon taraflarına göçürülmüş, oradan da alevi vatandaşlar Develi’ye getirilmiştir. Bunlar da Merzifon’a göçürülen Ermeni evlerine yerleştirilmiştir. Bunlara da Evciler, oturdukları mahalleye de Evciler Mahallesi denmiştir. Nitekim Develi’de Ermeni’lerin yaptığı bombalardan biri patlayınca jandarmaya haber veren, bir Ermeni fırınında çırak olan Yusuf Bakırbilek’tir
Yine başka bir Ermeni isyanında failler, Ankara’da kurulan bir mahkemede yargılanmışlardır.
Ankara’da yargılanların listesini Akbaş’ın “Hey Andon “ adlı romanında görüyoruz. Bunlardan 48 kişi arasında, Develi’liler de vardır.Yargılananlar ve aldıkları hükümler şunlardır:
1.Vartuk Oğlu Gabril, 20 yaşında, Kunduracı.15 yıllık kalebentlik cezası.
2. Serpik Kadın, 26 yaşında, 7 yıl kalebentli cezası.
3.Sinan oğlu Arşak, Artin oğlu, 21 yaşında,delil yetersizliğinden berât.
4.Dabi oğlu Arakil,13 yaşında, Everek Ermeni Mektebi öğrencisi, berât
5.Kazaros oğlu Kirkor, berât
6.Bıçakcı oğlu Civan, berât
7.Kel Artin oğlu Karabet, Berât,
Görüldüğü gibi olayların gerçeğini öğrenmek ve tarihe not düşmek adına çok çalışmak gerekmektedir.
Develi’de Ermeni isyanının en önemli bir yanı Türkleri bir bayram sabah toplu öldürmek için bomba ve jeneratör yapımıdır.
Yapılan bombaları da şartların müsait olduğu zamana kadar Maşatlıkta (Ermeni Mezarlığı) saklanmasıdır.
Bu konuda yeterli bilgiler vardır. Fakat zamanın kaymakamı iki Ermeni kaymakamdan sonra Develi’ye atanan bu olayın faillerini bulup çıkarmış ve failleri yargılanmış, kimisi serbest bırakılmış ve kimisi de idam edilmiştir.

Share
975 Defa Okundu
#

SENDE YORUM YAZ

5+6 = ?

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER KÖŞE YAZILARI

  • DÜNYA HİJYEN GÜNÜ

    15 Ocak 2021 Köşe Yazarları

    Sağlığa zarar verecek ortamlardan korunmak için yapılacak uygulamalar ve alınan temizlik önlemlerinin tümü hijyen olarak tanımlanmaktadır. Günümüzde temizlik önlemleri anlamında kullanılan hijyen, aslında Yunan Tanrıçası Hygeia adlı tanrıçadan gelmektedir. Hygeia, Yunan ve Roma mitolojisinde geçmekte olup, tıp tanrısı Asklepios'un kızıdır. Sağlık ve temizlik tanrıçasıdır. İnsanlar, Bergama'daki Asclepius Tapınağı gibi tapınaklarda babası Asclepius'tan ve Hygeia'dan sağlık dilemişlerdir. Dünyanın ilk Hijyen Günü, Avrupa Hijyen Konseyi ve Türk ...
  • STATİK ELEKTRİK GÜNÜ

    07 Ocak 2021 Köşe Yazarları

    Mutlaka hepimizin başına elektrik çarpması defalarca gelmiştir. Hiç beklemediğimiz birisine ya da bir yere dokunduğumuzda bir anda elektrik çarpması hissi yaşarız. Günlük hayatımızda biriyle tokalaştığımızda, arabadan inip kapı kolunu tuttuğumuzda, bir yüzeye dokunduğumuzda veya parkta plastik kaydıraktan kaymış bir çocuğa dokunduğumuzda ortaya çıkan karıncalanma hissi, statik elektriğin etkisinden kaynaklanmaktadır. Hatta aradaki akım geçişi sırasında oluşan kıvılcım gözle görülebilir ve çıtırtı şeklinde ses duyabiliriz. Bu akım geçici bazı k...
  • TARİHÎ KARTPOSTALLAR ve DÜŞÜNDÜRDÜKLERİ – 2

    07 Ocak 2021 Köşe Yazarları

    Geçen haftaki yazımızda tarihî kartpostalların politika ve vatan müdafasındaki yeri konusunda bilgi vermiş ve bu konuda kartpostalların önemine değinmiştim. Bir okuyucumuzun ricası üzerine konuyu biraz daha zenginleştirmemiz gerektiğini görmüştük. Bu vesile ile yeniden arşivime inme ihtiyacı doğmuş ve altı kare kartvizit üzerinde durmayı uygun gördüğümü belirtmek isterim. Tarihte gördük ki bir yerde askerin yoksa orası senin değildir. Osmanlı devleti 350 yıldır elinde tuttuğu Rumeli'yi vasıfsız ve cahil politikacı ve subaylarımız sayesinde on ...
  • Eski Develi’de Örf ve Adetlerimiz

    01 Ocak 2021 Köşe Yazarları

    Örf ve adetler çok eski zamanlardan beri toplum içinde kabul görmüş yazısız kurallardır. Halk dilinde gelenek ve görenek olarak da bilinen bu kavramlar, yaşadığı toplumun özelliklerini yansıtır. Kadim Develi kültürü zaman içerisinde birçok değişime uğramıştır. Develi’de asırlardır devam eden ve hala yaşayan birçok gelenek görenek bulunmaktadır. Gelenekler ve onun oluşturduğu kültür, toplumu bir arada sağlam tutan ögelerdir. Develi’de eskiden herkes birbirini tanır, bir ailenin fertleri gibi herkes birbirini koruyup kollardı. Dayanışma ruhu çok...