logo

DEVELİ ÜZERİNE NOTLAR

Develi tarihi üzerine önemli gördüğüm konularda yıllar içerisinde elde ettiğim kırık dökük notları bu sütunda sizlerle paylaşmaktayım. Geçenlerde not defterim arasında yine bazı önemli notların kayıtlı olduğunu gördüm. Onları sizlerle paylaşmak isterim.
Develi’de Ermeni olayları üzerinde Mehmet Özdemir’in, Cenani Gürbüz’ün ve Dr.Zübeyr Kars’ın müstakil çalışmaları ile S. Burhanettin Akbaş’ın ve Abdullah Ayata’nın romanları da son derece önemlidir. Develi’de Ermeni olayları içerisinde Ermenilerin ayaklanma çalışmaları hakkındaki ayrıntı bilgiler ile Ermeni cemiyetlerinin çalışmaları bomba yapımı dışında yeterli değildir.
Notlarımız arasında şu kısa bilgiler vardır:
Develi’de Ermeni olaylarını hızlandıran iki önemli Ermeni Cemiyeti vardır. Bunlar Hıncak ve Taşnak Cemiyetleridir. Bunları biliyoruz ama Ermeni cemaatı ve öğrencileri arasındaki çalışmalar hakkında bilgiler çok sınırlıdır. Kaldı ki Anadolu’daki Ermeni isyanlarının en önemli kışkırtıcıları bu iki cemiyettir.
Yine bir üçüncü unsur ise bu siyasi çalışmaların gerekli yerlere ulaştırılmasında kullanılan gazete, dergi, mecmua bibi basın çalışmaları ile okullarda bu amaçla yapılan sosyal faaliyetlerdir. Biliyoruz ki Ermeni mekteplerinde kimisi Amerika ile yakın teması olan öğretmenler de vardır.
Bunların çalışmaları hakkında da maalesef bir detaylı bilgi gelmemektedir. Ulaşabildiğimiz bilgilere göre Develi’de ilk Ermeni İsyanı, Develi daha kaza olmadan, nahiye halinde iken 1867 yılında olmuştur. Büyük ölçekli bir isyan olmalı ki 500’e yakın kişi Merzifon taraflarına göçürülmüş, oradan da alevi vatandaşlar Develi’ye getirilmiştir. Bunlar da Merzifon’a göçürülen Ermeni evlerine yerleştirilmiştir. Bunlara da Evciler, oturdukları mahalleye de Evciler Mahallesi denmiştir. Nitekim Develi’de Ermeni’lerin yaptığı bombalardan biri patlayınca jandarmaya haber veren, bir Ermeni fırınında çırak olan Yusuf Bakırbilek’tir
Yine başka bir Ermeni isyanında failler, Ankara’da kurulan bir mahkemede yargılanmışlardır.
Ankara’da yargılanların listesini Akbaş’ın “Hey Andon “ adlı romanında görüyoruz. Bunlardan 48 kişi arasında, Develi’liler de vardır.Yargılananlar ve aldıkları hükümler şunlardır:
1.Vartuk Oğlu Gabril, 20 yaşında, Kunduracı.15 yıllık kalebentlik cezası.
2. Serpik Kadın, 26 yaşında, 7 yıl kalebentli cezası.
3.Sinan oğlu Arşak, Artin oğlu, 21 yaşında,delil yetersizliğinden berât.
4.Dabi oğlu Arakil,13 yaşında, Everek Ermeni Mektebi öğrencisi, berât
5.Kazaros oğlu Kirkor, berât
6.Bıçakcı oğlu Civan, berât
7.Kel Artin oğlu Karabet, Berât,
Görüldüğü gibi olayların gerçeğini öğrenmek ve tarihe not düşmek adına çok çalışmak gerekmektedir.
Develi’de Ermeni isyanının en önemli bir yanı Türkleri bir bayram sabah toplu öldürmek için bomba ve jeneratör yapımıdır.
Yapılan bombaları da şartların müsait olduğu zamana kadar Maşatlıkta (Ermeni Mezarlığı) saklanmasıdır.
Bu konuda yeterli bilgiler vardır. Fakat zamanın kaymakamı iki Ermeni kaymakamdan sonra Develi’ye atanan bu olayın faillerini bulup çıkarmış ve failleri yargılanmış, kimisi serbest bırakılmış ve kimisi de idam edilmiştir.

Share
921 Defa Okundu
#

SENDE YORUM YAZ

2+2 = ?

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER KÖŞE YAZILARI

  • Sana Bir Şiirim Var Dr. Yusuf Akça

    26 Ekim 2020 Köşe Yazarları

    Şiir; büyük zekâların rüyalarıdır. Şiir, insanlara bütün hayatı boyunca eşlik eden bir felsefedir. Şiir, bir kavganın, bir mücadelenin, çiçek açan hayatın dilidir. Şiir, mavi bir gökyüzüdür. Şiir, zifiri karanlıkta parlayan bir ışıktır. Şiir, sessiz gecelerin, sessiz çığlığıdır. Değerli, hemşehrim Dr. Yusuf AKÇA Hocamın “Bir dost Arıyorum ve Gül Elması” şiir kitaplarından sonra “sana bir şiirim var” adlı şiir kitabı Kırmızı Yayınevi'nden yayınlandı. Kitabın gelirini Mehmetçik Vakfına bağışlayan hocamı kutluyorum. Aynı zaman da Çağdaş Develi G...
  • “Bisiklet Bir Kültür” Dedik, Katkıları İse Şöyle Oldu…

    26 Ekim 2020 Köşe Yazarları

    Merhaba sevgili okuyucular, uzunca bir aradan sonra tekrar aranızdayım. Bu süre zarfı içerisinde birçok projelerle, birçok oluşumlarla meşguldüm. Yıllar önce kendime hedefler koymuştum. Ölmeden önce yapmak istediğim projeler diye. 4 projem var. 1.cisi tahmin ettiğiniz gibi Bisikletle ilgili :) ...Yalnız bu projenin olgunlaşması uzun zaman aldı. İç Anadolu Bölgesinin bir ilçesinde olduğundan mı, bayan olduğumdan mı, yaşantımdan mı yoksa hepsinden bir parça kaynaklı olduğundan mı nedir beni biraz yıprattığını söyleyebilirim. Daha önce defalar...
  • Pekmez Hikâyeleri (Develi’de Kaynatma)

    26 Ekim 2020 Köşe Yazarları

    Develi'de ilk önce sergilik üzümler yetişir. Sergilikler serilir. Ekim Ayında üzümler olgunlaşınca bağlara girilir. Bağlara girilmesi kaynatmanın habercisidir. İsmail SAMUR Hocam Develi'de anılarda kalan bağ bozumunu pekmez hikâyelerini” kaleme aldı. Bize de bu güzel yazıyı yayınlamak düştü. Bağ Bozumu: Yine bağ bozumu mevsimi geldi memleketimde, şimdi her tarafta kazanlar kaynamakta, altın renkli pekmezler küplere dolmaktadır. Hatırlıyorum, çook küçükken Fenese'deki o zaman bana çook büyük gelen evimizin alt katındaki tandırlı evde(oda), bana...
  • DÜNYA STANDARTLAR GÜNÜ

    26 Ekim 2020 Köşe Yazarları

    Standart kelimesi, günlük hayatta vatandaşların sıklıkla kullandığı kelimelerden bir tanesidir. (Standart dil, çifte standart, hayat standardı, yaşam standardı gibi). Standart kelimesi Fransızcadan Türkçemize geçmiştir. Dünyada yaşanan teknolojik gelişmelerin üretim ve tüketim yapılarını yeniden şekillendirmesi ve rekabet ortamı ürünlerde kaliteyi ön plana çıkarılması amacıyla uluslararası standartların getirilmesini zorunlu kılmıştır. Standart, belli bir tipe göre yapılmış veya ayrılmış, belirli ölçülere, yasaya, kullanıma uygun olan bir ürü...