logo

DEVELİ TARİHİ ÜZERİNE NOTLAR DEVELİ’DE AZINLIK OKULLARI

1573

Develi eğitim tarihi üzerinde çalışırken, bilgi temin etmede çok zorlandık ise de yine de bir hayli bilgi toplayabilmiştik.Elbette bilgi edinmenin altında yatan zorlanmalar,bilhassa Osmanlıdan Türkiye Cumhuriyeti’ne geçişte arşiv dağılmaları,tehcir gibi siyasi gelişmeler ve sosyal değişimler, özellikle alfabe değişimi ile kurum arşivlerinin korunamamasının büyük rolü olmaktadır.
İşte Develi de bundan nasibini almaktadır.Ancak biz iğne ile kuyu kazsak da eğitim tarihimiz ve dolayısıyla azınlık okulları hakkında elde ettiğimiz bilgileri “Develi lisesi’nin Kuruluşu’nun 50.Yılı Anısına Develi Eğitim Tarihi ,Develi 2008” adlı eserimizde konusunda bir ilk olmak üzere vermeye çalışmıştık. Zaman içerisinde elde ettiğimiz fotoğraf ve bilgilerle, Develi Eğitim Tarihi adına konuya yeniden zenginlik katmanın faydasına inanıyoruz.
Develi Eğitim Tarihinde modernleşmenin 1855 yılında ilan edilen Islahat Fermanı’na kadar uzanmaktadır.Azınlıkların ve yabancı okulların açılmasında Amerikalı misyonerlerin büyük rolü olmuştur.Misyonerlerin Kayseri’ye gelişleri 1825 yılına ,Develi’deki azınlıkların özellikle Ermenilerin ciddi varlıklarını görünce Develi’ye gelmeleri ise 1860’lara rastlar.Gölemen mevkiinde Ermeni gençlerini eğitmek için bir kolej açmayı düşünen bu Amerikalı misyonerler,Develi’nin aydın insanlarının direnmeleri üzerine bu teşebbüslerinden vaz geçerler.Bunu 1870’lerde Talas’ta gerçekleştirirler.
İSTİKLAL İLK OKULU TARİHÇESİ
Zaten Ermeniler ilk eğitim kurumlarını kiliseler ve manastırları yanında çok erken dönemde açmışlardır. 1880’lerden sonra da Rumlar okullarını açmışlardır.Ağırlıklı olarak Ermeniler Fenese ile Aşağı Everek (Teküşe) bölgesi ile Protestan olanlar da İlbe /Bahçebaşı bölgesine yerleşmişlerdir.Okullarını da bu mahallelerinde yaptırdıkları kiliselerin yanına yaptırmışlardır. Adı bilinen bu kilşseler,Fenese’de Sent -Mere Dö Dieu Kilisesi,Aşağı Everek’te:Surp-Toros Kilisesi 1757,Rupiyan Kilisesi de İlbe’de bulunmaktadır.Ayrıca Çomaklı ve Gömedi köylerinde de birer kilise mevcuttu.İşte bu kiliseler yanında açılan okullar azınlıklar için ilk eğitim kurumlarıdır.Bu okullar misyonerler desteğinde çoğu kaçak Çomaklı,İncesu ve Gömedi köylerinde de açılmıştır.

1909

Okulun müdür ve öğretmenleri. Okulun eski hali Kurucu Müdürü Sarkis Donukyan
Bu okullar içerisinde ilk yapılan şimdiki adı İstiklal İlk Okulu’nun eğitim ve öğretiminin yapıldığı binadır.Haçın Amerikan Koleji Müdürü Misyopner Parker’in siyasi nüfusu ve entrikaları ile arsaları alınıp kaçak yapılan ve ruhsatı da çok sonra alınan binada Mesrobian adı ile açılan bir ruhban okuludur.Everek Mesrobian okulunun kurucu müdürü de Sarkis Donukyan’dır.1893-1895 yılları arasında idarecilik yapmıştır.Okulda öğrenci sayısı bu okulda bir ara 700 öğrenci eğitim ve öğretim görmüştür.Bu rakam bize göre biraz abartılı olsa da resmi rakamlar böyle.Fakat diğer Ermeni okullarında okuyan öğrencilerin de fazlalığı Ermenilerdeki okuma azmini ve isteğini göstermesi bakımından önemlidir.
Bu okulun sonradan öğrenci sayısının düşmesinde şüphesiz zorunlu göç’ün etkisi çoktur.Zamanla 1918’lerde Develi’den ayrılanlardan bir çoğunun geri dönmesi sebebiyle yeniden öğrenci bulmuştur.İstiklal Harbi sırasında Aşağı Everek Eski Saray bölgesinde bulunan ki mutlaka büyük Türkçü ve bir ara Ermenilere zulüm eden suçlamasıyla İngilizler tarafından Malta’ya sürgüne gönderilen Kayseri Mutasarrıfı Muammer Bey tarafından yaptırılan İnkılap İlk Okulu bu okulla birleşririlmiştir.1924 yılında Tevhid-i Tedrisat Kanunu yani eğitimde birlik kanunu çıkınca bu okulda artık Ermeniler yanında Türk çocuklar da okumaya başlamışlardır.
Araştırmalarımız sırasında elimize geçen bir Ermeni öğrenci yarım kalan öğrenimini tamamlamak üzere 1928 yılında okula bir dilekçesini gördük.Demek ki okul tahminen 1923 yılına kadar ağırlıklı Ermeni öğrencilerin okuduğu bir okuldur. Herhalde Cumhuriyetin ilanı ile de ismi değişerek İstiklal İlk Okulu olmuştur.Okulun bu adla ilk müdürü kimdir,bilemiyoruz.Ancak okul arşivinde yaptığımız araştırmada okulun 1928 yılında müdürü Zeki Bey’dir. Zaman içerisinde birbirinden değerli öğretmen ve idareciler de görev almıştır.
Eğitimde ilk heyecanımızı tattığımız değerli hocalarımızdan Sakıp Öztürk,Mehmet Kuday,Nuri Ünsal,Necati Develioğlu,Enver Yolaç,Ahmet Yalçın,Mustafa Tüysüz vd. ile baş öğretmenimiz Taki Cebeci’yi rahmetle ve İsmail Bakır’ı da sevgi ile anıyoruz.
Görüldüğü gibi insan gibi okulların da bir kaderi vardır.Bu kadere sahip çıkıp bu topraklarda yıllardır beraber yaşadığımız insanlarımızın da varlığını hasbice kabullenip doğruları tarihe malzeme bırakmalıyız
Devam edecek.
Not:Eniştemiz,değerli ağabeyimiz Mahir Maşlak Hakk’ın rahmetine kavuşmuştur.Maceralı bir hayatın sahibiydi.Hesap Allah’a ait olduğuna yürekten inananlardanız. Yüce Mevla’dan rahmet ve kederli ailesine de sabırlar diliyoruz.

Share
1.884 Defa Okundu
#

SENDE YORUM YAZ

3+4 = ?

#

DEVELİ TARİHİ ÜZERİNE NOTLAR DEVELİ’DE AZINLIK OKULLARI” için 1 yorum

  1. Avatar Orhan Köseoğlu : diyor ki:

    Aman Hoca İstiklal İlkokulu Öğretmenlerini sayarken Mehmet Oral Hocamı unutmuşsun .

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER KÖŞE YAZILARI

  • Prof. Dr. Ali Osman Öncel Dedem Merhum Osman USTA

    30 Eylül 2020 Köşe Yazarları

    Her bir memleket insanı için yaşarken veya vefatından sonra söylenecek güzel sözler vardır. Önemli olan arkada bırakılan güzelin ve doğrunun izlerini sürmek, yaşanılan hayatın özetinin yapılması için işbirliği yapmaktır. İstanbul Develi ve Yöresi Kültür Dayanışma Derneği Başkanımız M. Orhan Cebeci’nin "Develi'de İz Bırakanlar" 2 başlıklı kitabına koyacağı yazısı için, rahmetli dedem ile ilgili elimde olmayan bir fotoğraf arşivi toplamaya başladım. M. Orhan Cebeci kardeşim, dedem ile ilgili hatıralarım olup olmadığını sorunca düşünmeye...
  • MEZİYETLİ BİR AĞABEYİMİZ : MAZHAR GÜNGÖR

    25 Eylül 2020 Köşe Yazarları

    Develi’de ortaokul ve lise bugünkü binalarında, aynı anda eğitim yapıyorlardı. İstiklal mezun olduğum 1959-1960 öğretim yılında , Develi Ortaokulu’na kaydoldum. Orta 1’de ve Lise !’de sınıfta kaldım. Sekiz yıl bu sayılı okulumuzda neler gördüm, neler! Develi Lisesi 15.09. 1957 yılında eğitim ve öğretime başlamıştı. Lisemiz 2.sınıfta bir yönetmelik değişimi ile ”Edebiyat ve Fen bölümleri”ne ayrılmıştı. Yalnız Fen bölümünün açılması için on beş öğrenci gerekiyordu. On dört öğrenci gerekiyordu. Fakat bir öğrenci eksikliği ile fen bölümü açıla...
  • Aşağı Everek’teki Osman Usta’nın “Numune Kıraathanesi”

    25 Eylül 2020 Köşe Yazarları

    Değerli hemşehrim Metin Usta ile bir konuşmamızda babası merhum Osman Usta'yı rahmetle andık. ”Babam 40 yıl İstanbul'da kaldıktan sonra Develi'ye dönmüş, Develi sevdası ağır basmış, bir Develi sevdalısıydı” diye anlattı. Develimizde İz Bırakan merhumu anmak maksadıyla ulaşabildiğim bilgiler ve fotoğraflar nihayetinde bu yazı kaleme aldım. Osman Usta'nın babası Kervancı Süleyman'dır (Hanife'nin Süleyman) olarak da tanınırmış. O yıllarda çevre vilayetlere Develi'de yetişen ürünleri atla götürür, oradakileri de Develi'ye getirir satarmış. Kervan ...
  • DÜNYA KALP GÜNÜ

    25 Eylül 2020 Köşe Yazarları

    Kalp- damar hastalığı gerek dünyada gerekse ülkemiz için tehdit olmaya devam etmektedir. Yaşamı tehdit eden sağlık sorunları arasında ilk sırada yer alan kalp hastalıkları, anne karnından başlayarak her yaş grubunda görülmektedir. Tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de kalp hastalığı ömrümüzü kısaltan en önemli nedenlerden birisidir. 2000 yılından bu yana her yıl 29 Eylül günü, “Dünya Kalp Günü” olarak kutlanmaktadır. Burada amaç, ülkemiz ve tüm dünyada en başta gelen ölüm sebebi olan kalp damar hastalıklarına dikkati çekmek, halkın bu şekilde b...