logo

DEVELİ EĞİTİM TARİHİ ÜZERİNE NOTLAR-4, GENEL DEĞERLENDİRME

1573

Develi Eğitim Tarihi konusunda Ermeni ve Rum azınlıkların okulları hakkında elimizden geldiğince,üç yazımızla doğru bilgiler vermeye çalışmıştık.Bu okullar Develi merkezinde, Ermenilerin yoğun olduğu Everek,Fenese ve İlbe / Bahçebaşı’ında,Rumlara ait okulun ise Everek,yetimhanenin ise Ayakostan / Reşadiye mahallelerinde kurulmuştur.
Develi’ye bağlı köylerde ise Çomaklı,İncesu,Gömedi ve Karacaören köylerinde kurulmuştur.Hemen belirtelim ki İlbe’de azınlık okulu , Develi’ye ilk defa gelen yirmi kişilik misyonerlerin becerisi olan misyonerlerin etkisiyle Protestanlaşan aile çocukları için 1856 yılında ;Çomaklı’da da 1863 yılında kurulmuştur!Develi’de kurulan ilk Ermeni okulu İlbe’de kurulan okuldur .Acıdır ki Müslümanlarda modern okulculuk İlbe’de açılan okuldan tam 29 yıl sonra Yukarı Develi’de açılan okuldur.
Tanzimat Fermanı ile özellikle Anadolu’da bilhassa Sultan 2.Abdulhamid ‘ in üstün gayretleri Türk okulları açılmıştır.Ancak askeri okulların dışında ki yapılan azınlık okullarının çoğu Amerikalı misyonerlerin çalışmaları ile kaçak olarak ve kırk hile ile yapılmış ,öğrenime başlama ruhsatları çok sonra alınabilmiştir.

1960
Elimizde bir kare fotoğraf vardır ki bu 1885 yılına aittir,alttada verilmiştir..Azınlıklar önce varlıklı kişiler bir araya gelerek vakıf kurmuşlardır.Bunlar da özellikle Amerikalı misyonerler ve Hristiyan Kiliseleri Birliği ile temasa geçerek bu okulları zorla ve hile ile açmışlardır.Everek Mesropian ve Fenese Poupiinan Eğitim Kurumları Vakfı üyelerinden bazıları şöyle:Ayaktakiler,soldan sağa:Dellaloğlu Civan, Hovannes Lokmerlan,Agop Geberlan (Çomaklı’lı),Sarkis Nerseslan,Ağop Kartalan,Sarkis Yargılan,Ortada ayakta Avedik Bogosoğlu,oturanlar soldan sağa:Mardıg Klodbian(?),Agop Bamadyan,Yazı Garabet,Osglan Megian,bilinmiyor.
Develi basın tarihi için önemli bir olay da ilk defa bir gazete yine bu Ermeni okullarının birinde şapograf usulü ile basılmıştır.Acaba bu gazete örneği Ermeni Kilisesi’nde var mıdır?
Görüldüğü gibi azınlık okulları son derece ciddi hazırlıkların sonucu ve misyoner destekli doğmuştur.1834 ‘de yapılan resmi eğitim bilgilerine göre Anadolu’daki 114 Ermeni okulundan ikisi Kayseri’dedir.1.Dünya Savaşı sırasında Kayseri ve çevresinde 36 okulları vardır.Hatta Surp Karabet Manastırı’nda 1888-19916 yılları arasında bir de yüksek okul açılmıştır.İşte bu hızlı mektepleşme sürecinde Develi de nasibini almıştır.Ancak özellikle Tehcir Kanunu yürürlüğe girdikten sonra ,öğrenci bulunamaması sebebiyle kapanmış ,binaların bazıları Türk okulu’na verilmiştir.
Bu okullarda görev alan öğretmenlerin çoğunluğu azami derecede Develi Ermenileri arasından seçilmiştir.Bazıları da Kayseri Ermenilerinden temin edilmiştir.Çok az da Türk öğretmen görev yapmıştır.
Develi’de Ermeni nüfusu her zaman önemini korumuştur.191o-1911 yılları arasında Lambiki Efendi ile 1913-1914 yılları arasında da Anastos Efendi Develi Kaymakamları görev yapmışlardır. İşte bu zamanlarda Ermeni Devletini Kurma çalışmaları yapmak amacıyla kurulan Hınçak Cemiyeti’nin bir şubesi de Develi’de açılmıştı.Birinci Dünya Savaşı sırasında bu cemiyetin kışkırtmaları ile Develi insanını yok etmek üzere Amerika’dan gönderilen şifreli mektuplarla bomba imalleri artmıştır.Hatta bir bayram namazında insanlara ceryan vererek öldürmek için jenaratör bile yapılmıştır.Ancak bunun ihbar edilmesi ve bomba üretilirken birinin elinde patlaması ve Türk yetkililerin olaydan haberdar edilmesi üzerine bütün kötü emeller ortaya çıkarılmıştır.Kurulan mahkeme ile bombalar Ermeni mezarlıklarından ve bahçelerde gömülü olarak bulunmuştur.Suçlulardan bir kısmı da idam edilmiştir.
Bu siyasi olayların gelişiminde bazı öğretmenler de görev almıştır.Öğrenciler de ellerine verilen özel sopalarla döğüşe hazırlanmışlardır.Bu konu çok işlendiği için detaylara boğulmanın bir anlamı yoktur.Ancak bu okullar kuruluş amaçları olan Ermeni kültürünü araştırmak,elde edilen bilgileri genişletmek ve zenginleştirmek ile yaşatmak amacı doğrultusunda ciddi hizmetleri olmuştur.
İşin bir eksik yanı da bu okullardan mezun olup şöhretli Develi Ermenileri var mıdır?Maalesef bilemiyoruz.Bu konuları daha da genişletmek işi sabırlı araştırmacılarını bekliyor.

01.10.2015 Çağdaş Develi Gazetesi

Share
1.404 Defa Okundu
#

SENDE YORUM YAZ

7+10 = ?

#

DEVELİ EĞİTİM TARİHİ ÜZERİNE NOTLAR-4, GENEL DEĞERLENDİRME” için 1 yorum

  1. Avatar mehmet özdemir : diyor ki:

    sayın kadir özdamarlar abi çok güzel çalışmalarınız var her zaman takdir ederek takip ediyor sizi çok seviyoruz bu güzel bilgilendirmelerinizin devamını bekliyoruz saygılar..

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER KÖŞE YAZILARI

  • Ahırda Ata Binen, Kapıyı Yüksek Tutar

    24 Haziran 2022 Köşe Yazarları

    Bu güzel söz merhum Hacı Ömer Sabancı'ya ait, bu hafta da deyimlerden ve güzel anlamlı sözlerden bir demet yapalım istedim. Öncelikle Kendini Sev Bir şeyi yanlış hissettiriyorsa yapma. Çünkü üzülürsün. Tam olarak ne demek istiyorsan onu söyle. Dolaylı yollardan anlatmaya çalışma. Yoksa pişmanlık yaşarsın. Herkesi memnun etmeye çalışma. Çünkü başaramazsın. Kendin hakkında kötü konuşma. Çünkü bu sana zarar verir. Enerjini emen negatif insanlarda uzak dur. Çünkü enerjin sana lazım. Kendine iyi davran. Çünkü sana en çok sen lazımsın. Özgüv...
  • DÜNYA MÜZİK GÜNÜ

    24 Haziran 2022 Köşe Yazarları

    Müzik, insanoğlunun varlığı ile birlikte var olduğu düşünülen insan hayatının en vazgeçilmez unsurlarından biridir. İnsanlığın ortak dili olarak kabul edilen müzik, dini, dili, ırkı, yaşam felsefesi farklı olan milyarlarca insanı sonsuz bir evrenin ortak paydasında buluşturan yegâne sanattır. Müzik, hayatımızın önemli bir parçasıdır. Müzik kavramı, sadece bir eğlence aracı ya da keyifli bir boş zaman faaliyeti olarak tanımlanamaz. Müzik, birçok yönü ile hayatımızın önemli bir parçasıdır. Müzik duygularımıza eşlik eden, bazen ruhu dinlendirip ...
  • RUS KÖYLÜSÜ

    17 Haziran 2022 Köşe Yazarları

    Her dilin bir argosu vardır. Şüphesiz Türk dilinde de kendine göre argo vardır. Her yazar da bu kelime hazinesinden yeri geldikçe zaman zaman yararlanır. İlhan Ayverdi, hazırlamış olduğu sözlükte”argo” hakkında şöyle der:” Ortak dilden ayrı olarak ,daha çok kendini gizlemek isteyen belli topluluklar tarafından kullanılan, herkesçe anlaşılmayan, ortak dilde ki kelimelere farklı anlamlar yükleyen ,mecazî anlamların önemli bir yer tuttuğu özel dil.”. İşte “Rus Köylüsü de böyle bir ifadedir! Böyle bir anlatımı ben İstanbul’da çok yaşlı bi hanım ö...
  • Yüreğinden Öpülmemiş Kadınlar Ağ Gelin/Yaşar Adanur

    17 Haziran 2022 Köşe Yazarları

    Yaşanmış üzeri kapatılmaya çalışılmış öyle hüzünlü hikâyeler duyuyorum ki içim parçalanıyor, insanlığımdan utanıyorum. Hepsini yazmak istesem de yüreğim el vermiyor, kalemim utanıyor, yazamıyorum. Ben yazarken parça parça oluyorum ya bunları yaşayanlar nasıl dayanmış onca sene hayret ediyorum.Ah be insanoğlu “Kadınların haklarına riayet ediniz. Onlara şefkat ve sevgi ile muamele ediniz” diyen Hz. Muhammed'in ümmetiyiz. Bunca kadınımız gözyaşı dökerken öldürülüp kara toprağa gömülürken gönüllerin sultanı Peygamber Efendimiz'in yüzüne mahşer gün...