logo

DEVELİ EĞİTİM TARİHİ ÜZERİNE NOTLAR-4, GENEL DEĞERLENDİRME

1573

Develi Eğitim Tarihi konusunda Ermeni ve Rum azınlıkların okulları hakkında elimizden geldiğince,üç yazımızla doğru bilgiler vermeye çalışmıştık.Bu okullar Develi merkezinde, Ermenilerin yoğun olduğu Everek,Fenese ve İlbe / Bahçebaşı’ında,Rumlara ait okulun ise Everek,yetimhanenin ise Ayakostan / Reşadiye mahallelerinde kurulmuştur.
Develi’ye bağlı köylerde ise Çomaklı,İncesu,Gömedi ve Karacaören köylerinde kurulmuştur.Hemen belirtelim ki İlbe’de azınlık okulu , Develi’ye ilk defa gelen yirmi kişilik misyonerlerin becerisi olan misyonerlerin etkisiyle Protestanlaşan aile çocukları için 1856 yılında ;Çomaklı’da da 1863 yılında kurulmuştur!Develi’de kurulan ilk Ermeni okulu İlbe’de kurulan okuldur .Acıdır ki Müslümanlarda modern okulculuk İlbe’de açılan okuldan tam 29 yıl sonra Yukarı Develi’de açılan okuldur.
Tanzimat Fermanı ile özellikle Anadolu’da bilhassa Sultan 2.Abdulhamid ‘ in üstün gayretleri Türk okulları açılmıştır.Ancak askeri okulların dışında ki yapılan azınlık okullarının çoğu Amerikalı misyonerlerin çalışmaları ile kaçak olarak ve kırk hile ile yapılmış ,öğrenime başlama ruhsatları çok sonra alınabilmiştir.

1960
Elimizde bir kare fotoğraf vardır ki bu 1885 yılına aittir,alttada verilmiştir..Azınlıklar önce varlıklı kişiler bir araya gelerek vakıf kurmuşlardır.Bunlar da özellikle Amerikalı misyonerler ve Hristiyan Kiliseleri Birliği ile temasa geçerek bu okulları zorla ve hile ile açmışlardır.Everek Mesropian ve Fenese Poupiinan Eğitim Kurumları Vakfı üyelerinden bazıları şöyle:Ayaktakiler,soldan sağa:Dellaloğlu Civan, Hovannes Lokmerlan,Agop Geberlan (Çomaklı’lı),Sarkis Nerseslan,Ağop Kartalan,Sarkis Yargılan,Ortada ayakta Avedik Bogosoğlu,oturanlar soldan sağa:Mardıg Klodbian(?),Agop Bamadyan,Yazı Garabet,Osglan Megian,bilinmiyor.
Develi basın tarihi için önemli bir olay da ilk defa bir gazete yine bu Ermeni okullarının birinde şapograf usulü ile basılmıştır.Acaba bu gazete örneği Ermeni Kilisesi’nde var mıdır?
Görüldüğü gibi azınlık okulları son derece ciddi hazırlıkların sonucu ve misyoner destekli doğmuştur.1834 ‘de yapılan resmi eğitim bilgilerine göre Anadolu’daki 114 Ermeni okulundan ikisi Kayseri’dedir.1.Dünya Savaşı sırasında Kayseri ve çevresinde 36 okulları vardır.Hatta Surp Karabet Manastırı’nda 1888-19916 yılları arasında bir de yüksek okul açılmıştır.İşte bu hızlı mektepleşme sürecinde Develi de nasibini almıştır.Ancak özellikle Tehcir Kanunu yürürlüğe girdikten sonra ,öğrenci bulunamaması sebebiyle kapanmış ,binaların bazıları Türk okulu’na verilmiştir.
Bu okullarda görev alan öğretmenlerin çoğunluğu azami derecede Develi Ermenileri arasından seçilmiştir.Bazıları da Kayseri Ermenilerinden temin edilmiştir.Çok az da Türk öğretmen görev yapmıştır.
Develi’de Ermeni nüfusu her zaman önemini korumuştur.191o-1911 yılları arasında Lambiki Efendi ile 1913-1914 yılları arasında da Anastos Efendi Develi Kaymakamları görev yapmışlardır. İşte bu zamanlarda Ermeni Devletini Kurma çalışmaları yapmak amacıyla kurulan Hınçak Cemiyeti’nin bir şubesi de Develi’de açılmıştı.Birinci Dünya Savaşı sırasında bu cemiyetin kışkırtmaları ile Develi insanını yok etmek üzere Amerika’dan gönderilen şifreli mektuplarla bomba imalleri artmıştır.Hatta bir bayram namazında insanlara ceryan vererek öldürmek için jenaratör bile yapılmıştır.Ancak bunun ihbar edilmesi ve bomba üretilirken birinin elinde patlaması ve Türk yetkililerin olaydan haberdar edilmesi üzerine bütün kötü emeller ortaya çıkarılmıştır.Kurulan mahkeme ile bombalar Ermeni mezarlıklarından ve bahçelerde gömülü olarak bulunmuştur.Suçlulardan bir kısmı da idam edilmiştir.
Bu siyasi olayların gelişiminde bazı öğretmenler de görev almıştır.Öğrenciler de ellerine verilen özel sopalarla döğüşe hazırlanmışlardır.Bu konu çok işlendiği için detaylara boğulmanın bir anlamı yoktur.Ancak bu okullar kuruluş amaçları olan Ermeni kültürünü araştırmak,elde edilen bilgileri genişletmek ve zenginleştirmek ile yaşatmak amacı doğrultusunda ciddi hizmetleri olmuştur.
İşin bir eksik yanı da bu okullardan mezun olup şöhretli Develi Ermenileri var mıdır?Maalesef bilemiyoruz.Bu konuları daha da genişletmek işi sabırlı araştırmacılarını bekliyor.

01.10.2015 Çağdaş Develi Gazetesi

Share
1.132 Defa Okundu
#

SENDE YORUM YAZ

7+9 = ?

#

DEVELİ EĞİTİM TARİHİ ÜZERİNE NOTLAR-4, GENEL DEĞERLENDİRME” için 1 yorum

  1. Avatar mehmet özdemir : diyor ki:

    sayın kadir özdamarlar abi çok güzel çalışmalarınız var her zaman takdir ederek takip ediyor sizi çok seviyoruz bu güzel bilgilendirmelerinizin devamını bekliyoruz saygılar..

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER KÖŞE YAZILARI

  • DEVELİ MEZARLIKLARI

    18 Eylül 2020 Köşe Yazarları

    Develi Mezarlıklarını, tarihi Develi köy mezarlıkları da başta olmak üzere (Ayşepınar, Çomaklı, Fraktın, Havadan, İncesu, Köseler, Madazı, Pungu, Soysallı, Sindelhöyük, Zile vs) dahil olmak üzere gezmediğim yer çok azdır. Ama o kadar arzu etmeme rağmen maalesef inceleyemediğim yerler de var. Mesela Karacaören, Kızık, Öksüt, Satı vs gibi. Mezartaşları bir köy tarihi ve bulundukları mekan için çok önemli yazılı belgelerdir. Tıpkı ibadethane olmaları ayrı bir konu ama kitabeli camiler de aynı konuda aydınlatıcı belge sunarlar.! Yeter ki dikkatli ...
  • DÜNYA TEMİZLİK GÜNÜ

    18 Eylül 2020 Köşe Yazarları

    Toplum olarak ortak paylaştığımız yaşam alanlarının temiz tutulması bir vatandaşlık görevidir. Toplum içerisinde bulunan toplum bilinci ve sorumluluk duygusu kişinin ilk önce kendisine saygı duyması ile başlar. Yaşamsal alanların korunması, doğaya, yeşile sahip çıkılması ve çevre temizliğinin önemi herkesin ortak sorumluluğudur. Temiz bir çevre, insan sağlığı ve refahı için temel niteliktedir. Çevre Temizliği, günümüzde dünyanın en önemli sorunları arasındadır. Bütün bunların temel amacı, insanları çevre temizliği konusunda bilinçlendirmektedi...
  • DÜNYA AVCILAR GÜNÜ

    11 Eylül 2020 Köşe Yazarları

    Merkez Av Komisyonunca, avına izin verilen yaban hayvanı türlerini, doğal denge içerisindeki yapıyı bozmadan, tespit edilen zaman ve miktarlar ile belirlenen esas ve usullerle, canlı veya cansız ele geçirmeye çalışmaya Avcılık, bunu yapan kişiye de Avcı denilmektedir. İnsanoğlu yaratıldığı günden bu yana besin arama ve karnını doyurma zorunluluğunu duymuştur. Mağara dönemi insanları beslenmek, giyecek sağlamak ve kendilerini korumak için avlanmak zorunda kalmışlardır. Bir yandan bitki kökleri toplayıp toprağı işlerken diğer yandan av aletlerind...
  • YAZARLARIMIZIN YAZILARINI OKURKEN

    11 Eylül 2020 Köşe Yazarları

    Çağdaş Develi Gazetesi’ nin yayınlandığı 2003 yılından beri elimizden geldiğince haftalık bir değişik konulu yazı yetiştirmeye çalışırım. Bu yazıların hepsi Develi ile ilgili tarih, sosyal, kültürel, siyasî, edebiyat vb konulardadır. İnşallah, bu yazılar bir plan dahilinde yazılmıştı; kitaplaştırıldığında inanıyorum ki Develi kültürü ve medeniyeti adına değerli çalışmalar olduğunu hepimiz göreceğiz. Zira bu yazıların çoğu tabir yerindeyse iğne ile kuyu kazmak kabilinde yazılmıştır. Çünkü küçük yerlerde bilgi toplamak o kadar zahmetlidir. Fotoğr...