logo

Defterlerim Arasındaki Belgeler : II Camiilerimizdeki Levhalar, Kitabeler

Defterlerim Arasındaki Belgeler : II Camiilerimizdeki Levhalar, Kitabeler, EVEREK CAMİİ KEBİR’İN TARİHİ HAKKINDA NOTLAR

Everek Camii Kebir’in bir de güzel minaresi vardır.Everek camilerinin ilk büyük minaresidir ki 1870 yılında Develi Kayseri’ye bağlı 2.derecede bir kaza olunca Murat Usta adlı biri tarafından yapılmıştır.Böyle güzel bir minareyi zaten Zile’li Hacı Bay Ali ile eşi daima arzu etmişlerdir.Âşık Seyrânî böyle anlamlı bir camii ve minareyi öyle önemsemiş ki Halep ‘teki sürgün döneminden Everek’e döner dönmez (1844) bu camiinin tarihini,1870 yılında da minarenin yapılışını manzum iki tarih ile ölümsüzleştirmiştir.
Bu manzum kitabe şöyledir:

Eder sâl-i hüsnâ dâvet-i İslâmı bu ebvapta
Erişti mü’minin tutuldu Cennet-i evtân

Mualla bir minare inşa eyledi bu meydanda
Vere bânisine Allah behşet-i hûr-i gılman

Olup Hacı Ali nâmı eşi daim eder hayrât
Mekânı der-âlide ilâhî gel eyle gufrân

Nezâret eyledi Hacı Ali der karye-i Zile
Kusurunu afv edüp Mevlâ kıla rahmet-i Rahman

Bin iki yüz seksen yedi saline erdi zeman
Şerafet kesb etsin inşallah aman

Murat üstat eder ref’i kâmet-i rânâ
Tevâbi rahmet yâd ile cümle mümin ede ihsan

Bu kitabenin bugünkü anlamı ise şöyledir:“Bu güzel yılda bu kapıda,Müslümanları namaza davet eder.Bütün mü’minler bu Cennet toprağına koştular.Burada çok güzel bir minare eyledi.Allah yaptırana Cennet’in güler yüzlülerinden eylesin.Hacı Ali ve eşi daima hayr eder.Yüce Allah ahrette bütün günahlarını afv etsin.
Hacı Bay Ali Zile Köyü’nden nezaret eyledi.Afv edici Allah kusurlarını asv edip ,O’nu kıymetlendirir.187 yılına gelindiğinde ,inşallah bu şerefi kazanır.Murat usta ,güzel maksadı yüceltmek ister ki bütün Müslümanlar Allah’ın hizmetinde koşanlar hayırla anıp, Allah’a göndereler.”

Daha önceki yazımızda Everek Ulu Camii / Camii Kebir’in bir bütün halinde
tarihini vermeye çalışıyoruz.Bu sebeple yazılı belgelerden faydalanarak doğruları vermeye gayret ediyoruz.Bu sebeple şimdi de yine bir tamir kitabesini vererek konuya bir yeni bilgi ile zenginlik katmak istiyoruz.Bu kitabe camiin içine giriş kapısı üzerindedir ki camiinin son namazgah bölümünün1902 yılında yapılışının belgesidir. Kitabe şöyledir:Besmele, Tarih-i tağmir,Sene:1318 / 1902Bu güzel camiimizin ana mekanları yapıldıktan sonra
Camii yakın bir zamanda ,zamanın Belediye başkanı Bekir Özkan’ın büyük gayretleri ciddi bir restorasyon geçirdi ve bu günkü düzenleme ortaya çıktı.Restorasyon sonrası camiinin hem iç ve hem de dış duvarlarını dikkatlice gözden geçirdim.Bir kitabeye rastlamadım.
Fakat, camii içerisinde ,mihrap yazıları önemlidir.Allah’ın şu sıfatları mevcuttur:Ya Allah,Ya Deyyan,Ya Gufran,Ya Hannan,Ya Kerim,Ya Kuddus, Ya Malik,Ya Mennan,Ya Rahim,Ya Rahman,Ya Subhan, Ya Sultan …
Mihrab ve Esmaü’l Hüsna’dan alınan bu Allah’ın sıfatları aslında Yukarı Develi’deki Hızır İlyas Türbesi mihrabının büyütülmüş kopyasıdır.
Bu hatlar Develi Kız İlkokul müdür ve hat öğretmeni İbrahim Suphi Emekliöz tarafından yazılmıştır.Bu yenilen mihrab ise Hacı Seyitzade İsmail Kapusuz tarafından yaptırılmış ve ayrıca da camiinin aydınlanmasını(çerağcılığını) üstlenmiştir.Bu da gösteriyor ki 1902 yılında son cemaat yeri yapılırken mihrap da ele alınmıştır!
İnsanımız camilerimizin fizikî yapısı kadar iç estetiğine de dikkat etmişlerdir.Türk kadın ruhunu yansıtan o birbirinden hünerli ellerin ürünü halılarımız ve kilimlerimiz ibadethanelerimizin en önemli eserleridir.Yine aydınlanması için hediye edilen şamdanlar,Venedik’ten getirtilen kristal lambalar ve altın yazma Kur’an-ı Kerim’ler,devir tespihleri, ve kırk kat kadife arasında, özel, küçük sandıklarda korunan Sakal-ı Şerif ‘ler ibadethanelerimizi adeta birer Türk-İslam Eserleri Müzesi haline getirmiştir.İşte Everek Ulu Camii de böyle şanslı bir ibadetgahımızdır.
Camilerimizin bir güzelliği ise zengin hat sanatlarımızın örneklerinden nadide olanların hediye edilip duvarlara asılmasıdır.Çoğunlukla bu hatların arkasına düşülen önemli notlardır.Bu notlar çoğu zaman sokak,kaza ve şehir kültüründen izler taşıyan veya açıklık getiren ,sanatçtılar hakkında bilgi veren belgelerdir.İşte bunlardan bir örnek.Bir örnek Hz.Peygamber aşkı taşıyan kaside.Altı beyitlik bir şiir.Dört adet aynı hattat tarafından yazılmış.Bunlardan ikisi yazılmış ve yaldızlatılmış,çerçeveletilmiş. Ulu Camii’nin mihrabının sağ ve soluna asılmıştır. İlk gördüğümde durum buydu.Daha sonra eski Çarşı Camii içinde bu konuda araştırma yaparken diğer iki kasidenin tahtalı dediğimiz kadınlar kısmında duvarda asılı görmüş ve bunlardan birinin fotoğrafını almış ve arşivimize koymuştum.İşte metnini aşağıda vereceğimiz bu nefis hat ile yazılan kasidenin bir örneği yukarıdaki fotoğraftır.Ancak şimdi bu şiirleri öyle zannediyoruz ki bulamayacaksınız.!
Çünkü…Develi’de ilk Çarşı Camii Venk / Eski Saray bölgesinde esnafın yardımlarıyla yapılmıştır.Bu bölge 1870 yılında Develi Kayseri’ye bağlı bir kaza olunca ;Kaza yönetim yeri burasıdır ki bu yüzden buraya “Eski Saray“ denilmiştir.Bu camiinin 1844 tarihli ve Âşık Seyrânî’nin yazdığı dört satırlık kitabe şimdiki son caminin doğu duvarına kaybolmasın diye yapıştırılmıştır…194…..yılında Süleyman Unutulmaz tarafından meydanda nefis ,estetik değeri yüksek ,şadırvanlı çok güzel bir yaptırılmış ve fakat küçük geliyor gerekçesiyle yıktırılmış ve değerli dost mimar Develi’li Salim Alp tarafından şimdiki camii …………’de yaptırılmıştır.Size ibadethanelerimiz hakkında kısa bir bilgi konumuzu zenginletme adına verilmiştir.
Şairi belli değildir bu kasidenin Şair Nabî’ye ait olması çok muhtemeldir ama son beyiti yani şairinin ismini andığı beyit maalesef yok.Bu bakımdan maalesef ismini ancak tahmini olarak veriyoruz.
Şiir şöyle:
Nâr-ı hasret yakdı bağrımı ey hâbibi Kibriyâ
Kalmadı bende tahammül cânım sana olsun fedâ

Nâr-ı sûzânınla hâlim pek harâb oldu benim
Çâre –sâz ol derdime çâre sendendir banâ

Hastana hicrân-ı âşkımızı geldim bugün divânınâ
Ey şefi’il mübin beklerim senden şifâ

Hem ta ezelden cürmümün payanı yok ?
Merhem-i şefkât sendedir ey Resûl -ü müçtebâ

Ben garibim yok penâhıma gayrı kime yalvarayım
El açup geldim sana etme etme mahzûn kıl itâ

Ya Resûlalâh kerem kıl bu firak-ı mücrime
Ravzâ-i pâkine geldi hicran ile ağlar sana
Camii’nin en son eki batı tarafına Develioğlu AliRıza Efendi tarafından yaptırılan sanatlı çeşmedir.Bu güzel çeşme bir kamyonun çarpması üzerine sütunları kırılmıştı.
Daha sonra kaba bir betonla ayaktab tutulmaya çalışılmıştı.Daha sonra da son restorasyonla bu son derece çirkin görünüme son verilmiş ve bugünkü halini almıştır.
Bu güzel çeşmenin kitabesi ise şöyledir:Huzur-u humayûn muhatıplarından ve meclis-itetkikat-ı şeriyye âzây-ı kirâmından Rıza Efendi’nin hayratıdır. 1322 / 1904
Cami en son milletvekillerimizden Salih Kapusuz’un gayretleriyle vakıflarca restore edilmiş, Develi eski Belediye Başkanlarından Recep Özkan’ın çevre düzenlemesiyle bugünkü halini almıştır.

Resimli alan için :

Çağdaş Develi Gazetesi, 09 Haziran 2017, Sayfa 2

Share
1.076 Defa Okundu
#

SENDE YORUM YAZ

4+8 = ?

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER KÖŞE YAZILARI

  • Sultanahmet Azade Otel’de İstişare ve Yönetim Kurulu Toplantımız

    24 Eylül 2021 Köşe Yazarları

    Pandemi dönemi dernek toplantılarımız koronavirüs kurallarına riayet edilerek az sayıda da olsa devam etti. Bu dönem uzun zamandır yapamadığımız İstişare Kurulu ve Yönetim Kurulu toplantılarımızın birincisini 17.09.2021 tarihinde Mustafa Sümengen Ağabeyimize ait Sultanahmet Azade Otel'de gerçekleştirdik. Yemekli toplantımızı organize eden Kadınlar Komisyonu Başkanımız Hanife Salman Hanım'a, güzel mekânında her zaman bizleri misafir eden Mustafa Sümengen Ağabeyime çok teşekkür ederiz. Yemekli toplantımız tarafımdan yapılan açılış konuşması ile...
  • EKİNOKS

    24 Eylül 2021 Köşe Yazarları

    Dünya, kendi ekseni etrafındaki dönüşünü sürdürürken, bir yandan da güneşin çevresinde dolanır. Dünya, güneş etrafındaki dönüşünü elips şeklindeki bir yörünge üzerinde 365 gün 6 saatte tamamlar. Buna bir yıl denir. Dünya, 939 milyon km'lik yörüngesi üzerinde 108 bin km. hızla hareket eder. Gök bilimi terimlerinden olan “Ekinoks”, yılda iki kez gerçekleşmektedir. Peki, Ekinoks nedir? Ekinoksun ne olduğunu tam olarak anlayabilmemiz için özellikle dünyanın nasıl hareket ettiğini bilmemiz gerekir. Hissetmesek de aslında dünyanın iki farklı hareket...
  • Bırak Söyliyeyim Dilimi Tutma

    16 Eylül 2021 Köşe Yazarları

    Bu 5. eserimi, güzelliklere ait olan Sevgiyi, VECD haline getiren, şiir okumayı özellik ve güzellik bilen herkese ithaf ediyorum. Dülgeroğlu Sabit Şiir;Yücelere tırmanan bir fikrin, düşüncenin, tefekkürün mahsulü, güçlü ifadenin merkezdeki özüdür. Meselenin künhüne inip kısa-veciz bir beyanla kitap çapında ifadesi edebi duygunun ihtimamı, iktidarı, zirvesidir. Edebî anlatım da gerek olmaz beyan'a, Mısralar bin söz eder şiirden anlayana. Korkuttular sindirdiler milleti, Sardılar başına maraz illeti, Modern putçuluğu, şirki zilleti, Bı...
  • SU TASARRUFU GÜNÜ

    16 Eylül 2021 Köşe Yazarları

    Küresel ısınma nedeniyle dünyadaki tatlı su kaynakları da giderek azalmaktadır. Artan insan nüfusu ve kentleşme daha fazla su ihtiyacı yaratmakta ve dünyanın ise bu kadar suyu bulunmamaktadır. Su tasarrufu, herkesin mutlaka bilincinde olması gereken hayati bir mesele haline gelmiştir. Su tasarrufu, kişisel temizlikte, konforumuzda ve ihtiyaçlarımızı karşılama yeterliliğinde herhangi bir azalma olmadan suyu verimli kullanmak, israf etmemektedir. Yani aynı işi daha az su kullanarak yapmaktadır. Meyve, sebze ve bitkilerin yetişmesinde, hayvanlar...