logo

TEHCİR VE UNUTULAN AYDINLAR-1

Tuğba Öcek 20.04.2014 tarihli Zaman gazetesinde bir yazı yazmıştı. Siyasî çalışmaların yoğun olduğu bir dönemde; Ermeni vatandaşlarımız içerisinde aydın şahsiyetler üzerinde bir denemede bulunmuştu: Osmanlı’nın Unutulan Aydınları. Bir zaman ben de Ermeni Aşuğlar üzerinde durmuş ve kısa da olsa ” bizim İnsanlar” olarak bir değerlendirmede bulunmuştum. Hemen belirteyim ki bu çalışmalarım sırasında, müstakil önemli kaynaklardan biri de Kevork Pamukçiyan ‘ın “Biyoğrafileriyle Ermeniler, İstanbul 2003” adlı çalışması olmuştur.
Şüphesiz konunun en acı yanı “Tehcir” dir. Kimine göre yıkım, kimine göre katliam,kimine göre kıyım, yıkım ve savaş…Türkler ve Ermeniler için yüz yıla yakın üzerlerinden atamadığı bir yara ,olay…
Resmi adıyla “Sevk ve İskan Kanunu 27.Mayıs.1915’te çıkarılır. 1. Haziran 1915’te yürürlüğe girer ve Osmanlı’nın Ermeni vatandaşları için uygulamaya konur ve binlerce Ermeni Osmanlı devletinin değişik yerlerine sürülür.24.Nisan.1915 sabahı özellikle İstanbul’daki Ermeni aydınları,doktor,yazarlar,sanatçılar, avukatlar,mebuslar,öğretmenler teker teker evlerinden alınıp götürülüyor.Bir kaç gün içinde bu tutuklamalar tüm yurda yayılıyor.24.Nisan 1915 İstanbul, Çankırı, Ayaş, Ankara kitabının yazarı Nesim, Ovadya İzrail’e göre ilk başta 197 aydın tutuklanıyor.Daha sonra sayı 250’ye ulaşıyor.Ağır suçlu olarak görülen görülen 92 kişi Ayaş’ta hapishaneye,geri kalan 158 kişi isehafif suçlu olarak görüldükleri için Çankırı’ya götürülüyor.Burada kiraladıkları evlerde bazıları kalıyor.
Bunlar arasında doktor, diş hekimi, eczacı, hukukçu-avukat, mimar ve mühendis,,bilim adamı, tiyatro sanatçısı, eğitimciler gibi farklı mesalek guruplarından Ermenilerdir.Yazar İzrail “avukat, doktor, din adamı gibi meslek mensupları, gazetecilik ve yazarlık yapıyordu. Aralarında matbaacı, dizgici, ciltçi, kitapçı ve yayıncı da vardı.” Diyen İzrail önemli bir bilgi veriyor ki bu kişiler şüphesiz Ermeni aydınlarıdır, elitleridir. İzrail bir bilgi daha veriyor:Drt ay sonunda tutuklana Ermeni aydınlarından 174’ü öldürülüyor,76 kişi ise merkezi hükümetin emri ile serbest bırakılıyor. Şüphesiz insanların nasıl bir kaderi varsa milletlerin de bir kaderi oluyor ve yaşanıyor.Şüphesiz zor günler.
Konu üzerinde dururken, Osmanlı ülkesindeki Ermenilerdeki insan kaynakları üzerinde bir hayli bilgi sahibi olmuştum !Geliniz biraz onlardan bazılarını hatırlayalım:
A.Ermeni aydınlarından bazıları
Arisdekes Kasparyany:Adanalı bir hukukçu.İstanbul’da avukatlık yapmıştır.Hukuk alanında şu kitapları yazmıştır.
1.1894.Mecma-i Lahika-i Kavanin ,650 sayfa,
2.1895.Cüzdan-ı Kavanin-i Osmaniye,1200 sayfa,
3.1897. Hukuk Müşaviri,408 sayfa.
4.1898.İlamat Torbası yahut Tefsir-i Usul-i Muhakemat,
Ermeni toplumu içindeki milliyetçi akımlara karşı olduğu bilinir.54 yaşında Ankara’da idam edilen 174 kişi arasındadır!
Diran kelekyan: Kayseri (1862-1915 İstanbul)Gazeteci,yazar.Ciddi bir gazetecidir.Genç yaşında Marsilya’ya (1880) Ticaret Mektebi’ne gönderildi.Ermeni harfli Türkçe çıkan Manzume-i Efkar gazetesine yazılar gönderdi.Yazı İşleri Müdürü oldu.İstanbul’a geldi Türkçe fakat Ermeni harfli, haftalık Cihan dergisini çıkardı.Bir çok gazetede değişik imzalarla yazılar yazdı.Tercümeler yaptı.
Diran Kelkyan Türk milliyetçiliğini desteklemiş bir yazarımızdır.Sultan Ahmet Meydanı Mitingi konuşmalarındandır.Bir yazarımız ”Şayet olaylar tabii seyrinde gelişseydi,Diran bir milliyetçi aydın olarak anılacaktı.” Diye yazacaktır.Maalesek,kurunun yanında yananlardan ve Kur’an’ı Kerim
Basılmış eserleri vardır:1.Hayat (Küçük Hikayeler,tercüme 1913),2.Tarih-i Siyasî Umumî,1913. 3.Kamûs-ı Faransevî,(Türkçe-Fransızca resimli sözlük.)
Gornidas Vartabed:Kütaya’lı müzisyendir.Uluslararası Müzik Topluluğu’nun tek Avrupalı olmayan sanatçısıdır.Mükemmel bir derlemecidir.Türk,Kürt Ermeni halk danslarını ve türkülerini derler,notaya alır. Halide Edip bu sanatçının kurtulması için büyük bir mücadele etmiştir.İstanbul’a döndüğünde arkadaşlarının öldürüldüğünü gördüğü zaman bunalıma girer ve kurtulamaz.Aklını yitirir.
Levon Larentes:İstanbul 1875.Robert Kolej mezunu.Gazeteci,yazar ve tercüman.1911 yılında Hz.Muhammed’in Biyografisi ve Kur’anı Kerim’i Ermeniceye tercüme eder.Mesnevi’yi tercüme ederken, 33 yaşında tutuklanır ve Ankara’da öldürülür.
Zabel Yeseyan:1878 ‘de İstanbul’da doğar.Sorbon’da edebiyat ve felsefe okudu.Böylece üniversiteye giden ilk Ermeni kadın oldu.Barıştan yana olan Zabel barıştan yana olmasına rağmen 24 Nisan listesine adı giren tek kadındır.Bulgaristan’a kaçmıştır.Burda da Stalin’in zulmüyle Sibirya’ya sürülür ve ne zaman öldüğü belli değildir.
Eserleri:
1.Silahtar’ın Bahçeleri (Silahdari Bardezneri)
2.Averagnerun Meç eserinde tanıklık ettiği Adana olaylarını anlatır.
3.Bekleme Odası (Isbasman Sırahi)Türkçe’ye çevrilmedi.
4.Sahte Dahiler (Geğdz Hancamer).Bu eseri yarım kalmıştır.
Devam edecek.

Çağdaş Develi Gazetesi 13.06.2019

Share
1258 Kez Görüntülendi.
#

SENDE YORUM YAZ

2+7 = ?

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER KÖŞE YAZILARI

  • Memleketim benim Develi nam-ı diğer Yeşil Everek

    15 Kasım 2019 Köşe Yazarları

    Anıların güzelliğinden midir, havasından mıdır, suyundan mıdır kendimi salakça bir mutluluk içinde buluyorum memleketimi her hatırladığımda; içime cemre düşmüş gibi oluyor. Kartın'da, Göktepe'de, Beşparmak'ta, Gereme'de, Yağlıpınar'da, Körkuyu'da, Kelpin'de, Gölemen'de, Yazı bağları'nda, Elbiz'de, Köşkpınar'da; gezdiğimiz yerler, dallarına tırmandığımız ağaçlar, o güzel günler geliyor aklıma. Eski günlerde olduğu gibi, yaptığım her uzun yolculuğun ardından, yorgunluğumu üzerimden atmak için kendimi Keyişin Havuzu'na atasım, Elbiz'de sularla oy...
  • DÜNYA KOMŞULUK GÜNÜ

    15 Kasım 2019 Köşe Yazarları

    Komşu tabiri birbirine bitişik ya da yakın konutlarda oturan kimselere denilmektedir. Komşuluk bize bir dizi hak ve görevler yükler. İyi düzeyde yaşandığı zaman komşu insana en yakın dosttur. Özellikle köy ve kasaba gibi küçük yerlerde sosyal dayanışma açısından hem çok önemlidir ve hem de ailelerin huzur ve güven içinde yaşamalarını sağlar. İyi komşuluk ilişkileri mutluluk ve sevincin paylaşılmasında, sıkıntı ve kederin göğüslenmesinde, kişilere ve ailelere büyük bir destektir. Sosyal bünyeyi, yapıyı güçlendirir. Komşu hakkı, yüce dinimizde d...
  • DEVELİ’DEN KİMLER GELDİ, KİMLER GEÇTİ-VII MÜBECCEL NAMİ DURU

    15 Kasım 2019 Köşe Yazarları

    Develi Lisesi'nin kuruluşunun ilk on yılında iki tarih öğretmeni gelip geçmiştir: Bunlardan biri aynı zamanda lisemizin kurucu müdürü Cemal Ustaoğlu, diğeri ise Mübeccel Nami Duru. İkisi de değerli öğretmenlerimizdendi. Cemal Bey derslerde disipline ve bilgiye önem verirdi. Fakat Mübeccel Bey ise tabiiliğe ve eğitime çok önem verirdi. Tarih öğretmenliği yanında güzel bir keman çalar idi. Zaman zaman dersimize kemanını da getirir çok güzel vals parçaları çalardı: Akdeniz Akşamları da en çok sevdiği bir eser idi. Ortak noktaları ise ikisi de güze...
  • İSTANBUL DEVELİ VE YÖRESİ KÜLTÜR DAYANIŞMA DERNEĞİMİZİN 17.OLAĞAN GENEL KURULU

    08 Kasım 2019 Köşe Yazarları

    02.11.2019 Tarihinde Dernek Merkezimizde Olağan Genel Kurulumuz yapıldı. Genel Kurul Marmara Üniversitesi İktisadi Bilimler Uluslararası İktisat Yüksek Lisans Tez Dönemi Öğrencimiz Merve Yürek'in hoş geldiniz konuşmasıyla başladı. Toplantıya katılan üyeleri ve konukları taktim etti. Divan Kurulu Başkanlığı ve kâtip üyelikler için Onursal Başkanımız Osman Deveci ve kâtip üyeliklerine Mustafa Şam ve Ömer Bayırsokak aday gösterilerek üyeler tarafından oy birliği ile seçildiler. Toplantıdan Notlar: Divan teşekkülünden sonra Gazi Mustafa Kemal Ata...