logo

OSMANLI DÖNEMİNDE BAZI DEVELİ’Lİ ERMENİLER


Yrd. Doç. Dr. Kadir Özdamarlar
yazarozdamarlar@cagdasdeveli.com.tr

Zaman zaman Develi Ermenileri üzerinde bin bir güçlükle elde ettiğimiz bilgileri ,gözlemlerimizi analiz ederek ve fotoğraflarla besleyerek aktarmaya gayret etmiştik.Amacımız, hızla kaybolmaya doğru giden bilgileri ilerde yazılacağına yürekten inandığımız “Develi Kültür Atlası”na belge bırakmaktır. Ayrıca bir zamanlar yıllardır beraber yaşadığımız ,lokmamızı paylaştığımız,dertleştiğimiz fakat kaderin cilvesi şimdi ayrı kaldığımız Ermenilerimiz için bir vefa borcunu ödemektir!Sakın olayın siyasi ve polemik taraflarını gündeme getirmeyelim!Bizim temel gayemiz bir zamanlar beraber yaşanılan ve Develi’yi tarih içerisinde Develi yapan ortak kültürümüzün bir tarafını ortaya çıkarmaktır.
Nitekim bu amaçla arşivimizde bir hayli Develi Ermeni ve Rumları / Karamanileri hakkında bir hayli fotoğraf birikti.Tabii bu arşivimiz iğneyle kuyu kazılarak elde edilmiştir.Sevinçle belirtelim ki bugün bu konu polemik ve siyasi boyutundan uzak tutularak yaşanan hatıraları,ellerindeki malzemeleri internet sitelerinde paylaşan nice temiz ,hakkaniyet içerisinde sunan insanlar vardır.Bizler de bu zaten büyük oranda bu bilgilerden yararlanarak böyle zengin bir arşive kavuşmuş olmuşuzdur.
Değil sadece Develi basınında ,Anadolu basınının gelişiminde Ermeni girişimcilerin rolü büyüktür.Özellikle “İncil’in çoğaltılması” ve “Ermeni okullarında” ders kitapları yanında değişik gazete çıkarılmalarda da öncü olmuşlardır.Ne yazık ki ,mesela Kayseri ve yöresinde manastırlarda,okullarda kurulan matbaaların tarihçeleri ve çıkardıkları neşriyat hakkında maalesef sağlam bir el kitabımız dahi bu güne kadar çıkarılamamıştır. Bundan bizim Develi’de nas,bini almıştır.Sadece merkezde beş kilise,okullar, bir o kadar manastır ile köylerdeki okullara rağmen gelen bilgiler o kadar azdır ki.
Geçenlerde internet ortamında “Karamanlılar” adındaki bir siteyi bir dostun sayesinde öğrenmiş olduk.Bir hayli Karamaniler ile dost olduk.Yazışıyoruz.Bir hayli Develi hakkında fotoğraflar da yayınlanıyor.Şimdilerde merakla beklediğimiz konu Karacaören’den Yunanistan’a göçen Karamanilerinden gelecek bilgilerdir. Bize bilgi ulaştığı zaman mutlaka sizlerle bu bilgileri de paylaşmış olacağız.

4046
Develi Ermenileri içerisinde tanınmış şahsiyetler olarak önce Nazar Büyüm ile Prof.Dr.Kirkor Yalçın’dır.Ancak Develi kültür tarihi ve özellikle eğitim tarihi üzerinde çalışırken, özellikle Osmanlı salnamelerini gözden geçirirken Develi’nin ilklerinden veya Develi sosyal ve siyasi hayatında etken olmuş bir hayli Ermeni vatandaşlarımızı gördük.Zamanla onların fotograflarını da elde ettik,Ancak biyografileri hakkında bu kadar rahat konuşamıyoruz,yazamıyoruz.
Bunlardan bazılarını tanıtmakta fayda görüyoruz.Umulur ki konuya ilgi duyanlar olur.Böylece biz de, bazı hatıraların canlanmasına vesile oluruz.
Ermeni şöhretleri hakkında şimdilik en önemli kaynak Kevork Pamukçıyan’ın “Biyografileriyle Ermeniler,İstanbul 2003,ile Ermeni Harfli Türkçe Metinler,İstanbul 2002 “adlı çalışmaları önemlidir.Bu arada Er.Ün.Öğretim Üyelerinden Prof.Dr.Metin Hülagu’nun başkanlığında yayınlanan 6 ciltlik”Hoşgörü Toplumunda Ermeniler,byy,2007” adlı çalışma ile değişik ansiklopedi bilgilerini de unutmamamız gerekir.
Ne yazık ki resimlerini yayınladığımız bu şahsiyetler hakkında hayat hikayelerini açıklayan bir bilgiye rastlamadık.Türk âşıklarının tesirinde kalarak aynı gelenekte şiirler söyleyen ve âşuğ adını alan DEverekli Âşuğ Nazar adına rastlıyoruz ki üzerinde ayrıca durulacaktır.
Abraham BAĞDASARYAN :Şimdilerde adı İstiklal İlkokulu / Everek Mesropian okulun ilk öğretmenlerindendir. Ayrıca Everek Aziz Toros kilisesinde koroyu yönetmiştir.
GARABET KARAKASYAN :Bildiğimiz kadarıyla Develi’nin ilk diş hekimidir.Arkasından dişçi olarak Kirkor gelecektir.Türklerde ise ilk dişçi Kirkor’un çırağı İbrahim Avcı’dır.Ancak öğrendiğimize göre Dişçi İbrahim Avcı Tüfekçi Ahmet yanında bu konuda çıraklık yapmıştır.Daha sonra da Dişçi Kirkor’un yanında yetişmiş ve Develi’de uzun müddet dişçilik yapmıştır.
Harutyun SİNANYAN : Harutyun Sinanyan, Sinanyan ailesi Fenese’nin en saygın ailelerinden biri olmuşlardır. Harutyun Sinanyan kavyar ticareti yapmıştır.
Kirkor GAZARYAN:Ghaazarukian, Everek ve Fenese Ermeni okulları için kitap ve kırtasiye ıthal eden tek ve ilk kişi olmuştur. Dukkanında endrüstial maddeler ve barut satışı da yapmıştır. 1915 senesinde dükkanında barut bulundurduğu gerekcesi ile idam edilmiştir
Lusig KÖLEYAN:Hayat hikayesi hakkında bilgi sahibi değiliz.Ancak Develi’de Ermeni isyanlarında önemli bir yeri olan Fenese Ermeni Okulu / Fenese Rupinyan okulu öğretmenlerindendir. Fakat Develi Ermeni isyanlarında baş rolü oynayanlardan biri olan bayan öğretmen Serpuhi gibi önde olmadığı ve bu konularda, uzak durduğu görülüyor.
Sarkis DONİKYAN:Develi’de azınlık Okulları hakkında bilgi verirken bu kişiden bahsetmiştik.Kendisi eğitimcidir.Develilidir.Bugün Develi’nin modern okulculukta önemli bir hizmeti olan İstiklal İlkokulu’nun/ Everek Mesrobian okulun en eski kurucu müdürüdür.
Okul aslında bir ruhban okulu olarak 1893 yılında açılmıştır.Donikyan okulun kurucu müdürüdür.1896 yılına kadar da müdürlük yapmıştır.Daha sonra müdürlüğü Setrag Semizian üstlenmiştir.Bir ara 1915’de okulun ikinci dönem müdürlüğine atanmıştı.Okul 1923 yılından sonra ,Tehcir sonrası çok azalan Ermeni öğrencilerle beraber Türk öğrencilerin eğitim ve öğretim yaptığı bir okul olmuştur.
Sarkis KALECİYAN :Develi’nin ilk eczacısıdır.Develi’de eczacılık uzun süre Ermeni eczacıların elinde bulunmuştur.Bir ara Op.Dr.Osman Develioğlu elinde devam etmiş,çocuklarını okutmak için Kayseri’ye yerleşince Maraş Devlet Hastahanesi’nde görev yaparken tanıştığı bir eczacıyı Develi’ye getirtmiş ve bu şahsiyetin elinde devam etmiştir.
Sukias KALFAYAN:Meşhur mimar-kalfa.Özellikle 1881 -1911 yılları arasında iki katlı,yonu taşlı ,taş,ağaç ve demir işçiliğinin çok öne çıktığı binalar Develi mimarisinin süsleri idi. Bu nadide binaların ayrıca tavan işçiliği ve zengin iç dekorasyonu insanı büyülerdi.
İşte Develi’de sanat değeri taşıyan örnek binaların yapımında öder kalfa Suikas Kalfayan dır.Türklerden ise bu konuda örnek sanatçı-kalfa Süleyman Unutulmaz’dır.
Bu kısa bilgiler everek/Develi sosyal tarihinden kısa notlardır.Bu bilgilerin özgür ruhlar arttıkça daha da zenginleşecek ve Develi Kültür Tarihi de bundan kazançlı çıkacaktır.

Share
2348 Kez Görüntülendi.
#

SENDE YORUM YAZ

5+9 = ?

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER KÖŞE YAZILARI

  • ŞİŞEDEN ÇIKAN MEKTUP

    16 Ağustos 2019 Köşe Yazarları

      Şişeden çıkan mektubu Ali Atalay ağabeyim bana gönderdi.Çağdaş Develi Gazetemiz okuyucularıyla paylaşmak istedim.İşte o mektup. Bir Mimar Sinan eseri olan Şehzadebaşı Cami´nin 1990´li yıllarda devam eden restorasyonunu yapan firma yetkililerinden bir inşaat mühendisi, caminin restorasyonu sırasında yaşadıklarını anlatıyor. “Cami bahçesini çevreleyen havale duvarında bulunan kapıların üzerindeki kemerleri oluşturan taşlarda yer yer çürümeler vardı. Restorasyon programında bu kemerlerin yenilenmesi de yer alıyordu. Biz inşaat fakültes...
  • SABIRSIZLIK GÜNÜ

    16 Ağustos 2019 Köşe Yazarları

    Gerçek hayatta işler her zaman bizim istediğimiz hızda yürümez. Hayatımızda zaman zaman meşakkatli, zor, doğal engeller, beklenmedik olaylar ve çeşitli güçlüklerle karşılarız. Bu durum bazılarımızı ziyadesiyle yorar ve yıpratır. Bu nedenle hayatı her an aynı seviyede yaşamak zordur. Yaşadığımız süreçte herkesin sabrını zorlayan ya da taşıran bazı durumlar vardır. Sabır, İnsanın başına gelen kötü olaylar, kaza ve belalar karşısında telâşa kapılmadan dayanıp direnmesidir. Sabır hayatımızın vazgeçilmezleri arasındadır. Sabır, baştan çıkartıcı et...
  • ULUSLARARASI DEVELİ-ÂŞIK SEYRANİ VE TÜRK KÜLTÜRÜ KONGRESİ

    16 Ağustos 2019 Köşe Yazarları

    1979 yılında başlayan “Âşık Seyrânî Seminer ve Şenlikleri” birkaç defa siyasî ve osyal olaylar sebebiyle duraksadı. Fakat sabırla bugüne kadar geldi. Zaman içerisinde gelişerek ,bu organizasyon “uluslararası“ nitelik kazandı. Bu program Develi Belediyesi öncülüğünde Develi'li aydınların desteklerini alan “Âşık Seyrânî Derneği” ve Kurumlar tarafından organize edilirken, daha sonra Develi Belediyesi'nin yorulmadan gayretiyle devam edip gidiyor. Âşıklar Şöleni, Ucuzluk ve Ticaret Panayırı, Karakucak Güreşleri, Müzik Şöleni ve az da olsa Seminer/Se...
  • Develili Şair Dülgeroğlu Sabit Bey

    09 Ağustos 2019 Köşe Yazarları

      Yollar hiç yanılmaz, yolcu yanılır, Bulursan merhemin yara sarılır, Dülgeroğlu Sabit adın anılır, Bu fani âlemden göçüp gidince. Mili ve manevi değerlerle mücehhez şiirler yazan, gerçek şairlerimizin peşinden giden çıraklardan Cengâverlere tazimle… Ruhları şad olsun. Allah'ın rahmeti üzerlerine olsun. (Dülgeroğlu Sabit) Sabit Çelik: 3 Nisan 1949 tarihinde Develi'nin İlçesi Fraktın (Gümüş Ören) Köyü'nde doğdu. Süleyman Ağa ve Fatiş Hanım'ın yedisi erkek üçü kız on çocuğundan yaş sıralamasında dokuzuncusu olup 1958 yılından beri ...